Τη βαθιά του θλίψη για την απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ εξέφρασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, κάνοντας λόγο για μια σπουδαία ακαδημαϊκό που άφησε ισχυρό αποτύπωμα στην επιστήμη και στον δημόσιο βίο. Όπως τόνισε, το έργο και το παράδειγμά της θα παραμείνουν φωτεινή παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.

Ολόκληρη η δήλωση του κ. Τασούλα:

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η ανεπανάληπτη ακαδημαϊκός, η μεγάλη διεθνής Ελληνίδα δεν είναι πια μαζί μας. Βαθιά θλίψη και συγκίνηση απλώνεται στην Ελλάδα, στη Γαλλία και στην Ευρώπη, στην οικογένεια και στους οικείους της, στους αναρίθμητους φοιτητές της, σε όλους όσοι γνώρισαν, σεβάστηκαν και αγάπησαν την ίδια και το έργο της. Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ φώτισε με το έργο της τη διαχρονική όψη της ελληνικότητας και ταυτόχρονα ξεχώρισε για τον γνήσια ελληνικό χαρακτήρα της. Αγέρωχη και υπερήφανη διάβηκε με βήμα σταθερό μέσα από τις ανατροπές και τις υπερβάσεις ενός ολόκληρου αιώνα. Μέχρι το τέλος παρέμεινε ανήσυχη και δημιουργική. Με το νεανικό πείσμα της επιβεβαίωσε ότι η πνευματική εγρήγορση δεν γνωρίζει ηλικία.

Από τα αγωνιστικά χρόνια στην Αθήνα της Κατοχής ως τα ακαδημαϊκά ύψη της μεταπολεμικής Ευρώπης ο λόγος της υπήρξε πάντοτε αιχμηρός, ελεύθερος και εύστοχος. Με ακαταπόνητη προσήλωση στη μελέτη και την έρευνα υπηρέτησε με αδιάπτωτο πάθος την ιστορική επιστήμη και ιδίως τη βυζαντινολογία, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διεθνή κατανόηση του Βυζαντίου ως θεμελιώδους πυλώνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Φώτισε με συνέπεια την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού και τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο χάρτη.

Ως η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας και η πρώτη γυναίκα πρύτανης στα 700 χρόνια ιστορίας του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, απέδειξε έμπρακτα ότι η γνώση, η εργατικότητα και η γνησιότητα της προσφοράς μπορούν να υπερβούν κάθε στερεότυπο και κάθε περιορισμό, ανοίγοντας δρόμους για τις επόμενες γενιές. Υπήρξε υπόδειγμα για τις γυναίκες επιστήμονες, για κάθε νέα και νέο που ονειρεύεται να κατακτήσει κορυφές, αλλά και για κάθε πολίτη που πιστεύει ότι η παιδεία, η πνευματική ποιότητα και η ελευθερία της σκέψης αποτελούν ζηλευτά γνωρίσματα των ολοκληρωμένων και υπεύθυνων ατόμων και συνάμα θεμέλια μιας δημοκρατικής και ώριμης κοινωνίας.

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αφήνει πίσω της μια ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ένα ζωντανό παράδειγμα προσφοράς. Εκφράζω τα ειλικρινή και βαθιά μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους της. Η μνήμη και το έργο της θα παραμείνουν φωτεινός οδηγός για την κοινωνία μας.

Η τελευταία συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ στον Δ. Δανίκα στο «Πρώτο Θέμα»

Όταν η μεγάλη βυζαντινολόγος έλεγε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος έχει ταφεί στη Βεργίνα και ότι οι Βυζαντινοί προτιμούσαν τους Οθωμανούς από τους Καθολικούς

Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ, σημαντική προσωπικότητα των ανθρωπιστικών επιστημών και πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη, απεβίωσε σε ηλικία 99 ετών.
Η ακαδημαϊκή της πορεία εστιάστηκε στη μελέτη του Βυζαντίου, ενώ το 1976 έγινε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Paris 1 Panthéon-Sorbonne.
Σε συνέντευξή της, εξέφρασε την άποψη ότι ο Μέγας Αλέξανδρος τάφηκε στη Βεργίνα με μυστικότητα, αμφισβητώντας την χρονολόγηση του τάφου του Φιλίππου Β'.
Η Αρβελέρ υποστήριξε ότι οι Βυζαντινοί προτίμησαν τους Οθωμανούς από τους Καθολικούς, γεγονός που αναφέρεται και από τον Λουκά Νοταρά.
Εξέφρασε την υποστήριξή της στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, θεωρώντας τα καλύτερα από τα δημόσια.
Μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες των ανθρωπιστικών επιστημών σε διεθνές επίπεδο και η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε τη θέση του πρύτανη στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών. Η διαδρομή της συνδέθηκε άρρηκτα με τη μελέτη του Βυζαντίου, την προβολή των ελληνικών γραμμάτων και τη σταθερή, ουσιαστική συμμετοχή της στον δημόσιο διάλογο γύρω από την παιδεία, την Ευρώπη και την ελληνική ταυτότητα.

Σε μια συνέντευξή της στο protothema.gr και στον Δημήτρη Δανίκα, τον Δεκέμβριο του 2023, επέμενε και επιχειρηματολογούσε ότι ο Μέγας Αλέξανδρος ετάφη στη Βεργίνα αλλά με άκρα μυστικότητα. Στην ίδια συνέντευξη δεν παρέλειψε να αναφερθεί στο Βυζάντιο και να αναφερθεί στην άλωση της Κωνσταντινούπολης, αναφέροντας πως οι Βυζαντινοί προτιμούσαν τους Οθωμανούς από τους Καθολικούς

Τα αντίστοιχα σημεία απότην μακρά συνέντετυξη, που είχε δώσει στον Δημήτρη Δανίκα:

«......Αντιγράφω απόσπασμα από το «επίμετρο» ιστορικής έρευνας της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ με γενικό τίτλο «Ο μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών». Και με υπότιτλο, για το επίμετρο, «Πού είναι θαμμένος ο Μεγαλέξανδρος» (εκδόσεις Gutenberg το 2018).

«Ενας αρχαίος ήσσων ποιητής μακεδονικής καταγωγής, ο Αδδαίος, συνέταξε επίγραμμα για τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου που σώζεται στην Παλατινή Ανθολογία. Το μεταφράζω: "Αν κάποιος θέλει να υμνήσει τον τύμβον του Μακεδόνα Αλεξάνδρου, να πει και τη μία και την άλλη ήπειρο τάφου εκείνου"».

Σκηνή 1: Το μεγάλο λάθος του Ανδρόνικου

Και η Αρβελέρ συνεχίζει: «Να προσέξουμε ότι ο Αδδαίος μιλά για τύμβο και όχι για μαυσωλείο, το οποίο άλλωστε αν δεχτούμε την ταφή του Αλεξάνδρου στην Αλεξάνδρεια, δημιουργήθηκε από τον Πτολεμαίο Β', δηλαδή 40 περίπου χρόνια μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου (323 π.Χ.). Σχετικά τώρα με τις δύο ηπείρους για τις οποίες μιλά ο Αδδαίος, λογικά ο νους πάει στην τότε Λιβύη, δηλαδή την Αφρική, όπου η Αλεξάνδρεια, το μαυσωλείο, αλλά υποχρεωτικά και στην Ευρώπη, όπου ο τύμβος του Αλεξάνδρου στα πάτρια εδάφη του. Η μακεδονική καταγωγή του Αδδαίου τού επιτρέπει, συμπεραίνω, να γνώριζε μια ταφή άγνωστη στους υπολοίπους. Εννοώ την εν Μακεδονία».

Σε τρία χρόνια, δηλαδή το 2026, θα έχει πατήσει τα εκατό. Να τα χιλιάσει. Κι όμως, αυτό το σπάνιο πλάσμα με τα κοντοκουρεμένα μαλλιά, έχει ένα βλέμμα που όταν το ρίχνει πάνω σου, φωτίζει όπως ο προβολέας για νυχτερινά γυρίσματα ταινίας του Χόλιγουντ.

Την έψαχνα. Και την έψαχνα εναγωνίως επειδή όλα τα media, προσφάτως, φιλοξενούσαν, με εντυπωσιακή προβολή, την άποψή της που έλεγε εν ολίγοις ότι ο Ανδρόνικος έχει κάνει μέγα λάθος και ότι στον τάφο της Βεργίνας δεν ήταν ο Φίλιππος, αλλά ο γιος του, ο Μέγας Αλέξανδρος.

Και έπειτα από επιμονή και υπομονή, ούτε η Αντζελίνα Τζολί να ήταν τότε στις μεγάλες της επιτυχίες, κατάφερα να την εντοπίσω. Και στο τέλος να κάμψω τις αντιστάσεις της και να τη συναντήσω σε κάποιο σεμνό δωμάτιο πεντάστερου ξενοδοχείου στο κέντρο της Αθήνας.

Εκεί στεγάζεται. Προφανώς για τις υπηρεσίες και τις ευκολίες που παρέχει κάθε ξενοδοχειακή μονάδα. Αλλωστε, όπως η ίδια μού έχει πει, στο Παρίσι το σπίτι της. Ομως, λόγω COVID, στο τελευταίο της ταξίδι στα πάτρια εδάφη αναγκάστηκε να «σφραγιστεί» εδώ στην Αθήνα, σαν μετανάστρια, σαν προσφυγοπούλα. Οπως τότε, μόλις 16 ετών, μετά τον πόλεμο και ως μικρή ΕΠΟΝίτισσα, πήρε των ομματιών της και ως προσφυγοπούλα κατέληξε στην Πόλη του Φωτός, πολίτης της Γαλλίας.

...Σκηνή 4: «Βρε Ανδρόνικε...»

Αμέσως στο ψητό, να μη χάνω χρόνο:

-Τι έγινε με αυτή την ιστορία, με τον Μεγαλέξανδρο, που έχει γίνει ντόρος μεγάλος;
«Από το '14 το λέω».

-Ναι, αλλά πώς το εξηγείτε;
«Οταν βρήκε τον τάφο ο Ανδρόνικος, τον χρονολόγησε στην εποχή που υπάρχουν τρεις αρχηγοί, τρεις βασιλιάδες: ο Φίλιππος Β', ο Αλέξανδρος και ο Φίλιππος Γ' ο Αρριδαίος. Οταν του είπα "βρε Ανδρόνικε, πώς είναι δυνατόν να υπάρχει αγαλμάτιο βασιλέως βασιλεύοντος μέσα στον τάφο;"».

-Δηλαδή;
«Μέσα στον τάφο του λεγόμενου Φιλίππου είχαν βρει το αγαλμάτιο του Αλεξάνδρου. Και του λέω: "Πώς γίνεται αυτό;". Μου λέει: "Βρε Ελένη, ο Αλέξανδρος είναι θαμμένος στην Αλεξάνδρεια, οπότε τέλειωσε, έξω ο Αλέξανδρος, τον απέκλεισε».

-Δεν απάντησε όμως για το αγαλμάτιο που βρέθηκε στον τάφο.
«Οχι. Μετά ο Αρριδαίος ήταν βλάκας και διοικούσε η γυναίκα του, η Ευριδίκη, η οποία ήταν μεγάλη αντίζηλος της Ολυμπιάδας, γυναίκας του Φιλίππου Β' και μητέρας του Αλεξάνδρου. Ε, άφησα κι εγώ αυτή την ιστορία και ασχολήθηκα με τα βυζαντινά μου».

-Μάλιστα...
«Mετά, όταν βρήκαν την Αμφίπολη, ψάχνανε εκεί τον Αλέξανδρο. Και λέω εγώ: "Αν είναι στην Αλεξάνδρεια, τι τον ζητάνε στην Αμφίπολη;". Οπότε με δεχθήκανε και τους διασκέδασα λέγοντάς τους ότι στην Αμφίπολη θα βρούνε τη γοργόνα του Αλεξάνδρου, όχι τον Αλέξανδρο. Πέρασε καιρός και άρχισα να ψάχνω εγώ. Γιατί για να τον ζητάνε στην Αμφίπολη, δεν είναι στην Αλεξάνδρεια. Και είδα ότι τα κείμενα που μιλάνε για την Αλεξάνδρεια είναι αιώνες μετά τον θάνατο του Αλεξάνδρου. Ο Αλέξανδρος πέθανε το 323 π.Χ. και μέχρι να γίνει το μαυσωλείο τον βάζουν στη Μέμφιδα. Και μετά από αιώνες βγήκε ότι ήταν στην Αλεξάνδρεια. Λοιπόν, στην Αλεξάνδρεια βάλανε όποιον νεκρό θέλανε. Ενώ τη σορό του Αλεξάνδρου την πήρανε στη Μακεδονία, όπου ήταν βασιλιάς ο Φίλιππος ο Αρριδαίος και έγινε διακριτική ταφή, γιατί η γυναίκα του η Ευριδίκη ήταν εναντίον της Ολυμπιάδας. Δεν ήθελε να δει τον Αλέξανδρο να επισκιάζει τους πάντες».

Σκηνή 5: Ο Αλέξανδρος, το 334 π.Χ, χρωστούσε στον κόσμο λεφτά

Η συνέχεια με επιχειρήματα ατράνταχτα και αποστομωτικά:

«Μετά έπιασα τα ευρήματα. Ενα: Το αγαλμάτιο του Αλέξανδρου. Δύο: Στη ζωφόρο του τάφου, στη μέση, είναι στεφανηφόρος, έφιππος ο Αλέξανδρος - όλοι το δέχονται. Και στις γωνιές άνθρωποι οι οποίοι φοράνε καπέλα τα οποία είναι περσικά. Αρα είναι της εποχής που ήταν στην Περσία, βασιλεύων. Τρία: Βρήκαν οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι ένα πτώμα που ήταν τραυματισμένο στην κνήμη και είπαν πως ήταν ο Φίλιππος Β'. Και γράψανε το "The lameness of King Philip II", ότι ο Φίλιππος δεν μπορούσε να περπατήσει».

-Ναι, πράγματι, δεν μπορούσε να περπατήσει.
«Και τους είπαν οι Ελληνες: «Μόνο ο Φίλιππος είχε τραύμα στην κνήμη; Και άλλοι είχανε". Τέσσερα: Ο Φίλιππος ήταν ψηλός, ενώ ο Αλέξανδρος ήταν μικρόσωμος. Ο θώρακας που βρήκαν δεν πάει στον μεγάλο, πάει στον μικρό. Πέντε: Ολα τα κτερίσματα ήταν πλούσια, χρυσά. Ενώ όταν έφυγε από τη Μακεδονία ο Αλέξανδρος το 334 π.Χ., χρωστούσε στον κόσμο λεφτά».

-Αλήθεια; Πού χρωστούσε;
«Το ξέρουμε από τον Ονησίκριτο. Είναι ο μόνος ιστορικός του οποίου τα έργα βρέθηκαν ακόμη και μιλάει για τα χρέη του Αλέξανδρου. Οι Μακεδόνες χρωστούσαν χρήματα, δεν μπορούσαν να έχουν χρυσά κτερίσματα».

-Δηλαδή, ο Αλέξανδρος πού σκοτώθηκε και πού τον πήγανε;
«Από τη Δαμασκό, τον φέρανε πίσω, τον πήγε στην Αίγυπτο ο Πτολεμαίος. Ωσπου να γίνει το μαυσωλείο περάσαν χρόνια».

-Και πώς συντηρούσαν το πτώμα;
«Το κάψανε, "κατά τρόπο ελληνικό", μείνανε μόνο τα οστά του».

-Και μετά, κατά τη γνώμη σας, έφεραν τα οστά από την Αίγυπτο στη Μακεδονία.
«Ναι, στις Αιγές, και έκαναν διακριτική ταφή, όπως είπαμε, εξαιτίας της Ευριδίκης».

-Όταν λέγατε στον Ανδρόνικο τη θεωρία σας, εκείνος τι απαντούσε;
«Οτι ο Αλέξανδρος είναι θαμμένος στην Αλεξάνδρεια».

-Ομως ο τάφος δεν βρέθηκε ποτέ στην Αλεξάνδρεια, τη σκάψαν όλη, την ξεθεμελιώσανε.
«Βάλανε έναν ψεύτικο Αλέξανδρο εκεί, άλλον νεκρό».

Σκηνή 6: Οι Βυζαντινοί προτίμησαν τους Οθωμανούς από τους Καθολικούς

Σας είπα, σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Επομένως, το στοιχείο της συνωμοσίας παίζει ρόλο πρωταγωνιστικό και καταλυτικό.

-Γιατί όλη αυτή η συνωμοσία;
«Ηταν του Πτολεμαίου, ήθελε τον Αλέξανδρο στην Αίγυπτο για να είναι εκείνος ο διάδοχος ο μεγάλος. Πρέπει να διαβάσετε το βιβλίο που έγραψα, "Ο Μέγας Αλέξανδρος των Βυζαντινών". Τα γράφω στο επίμετρο».

-Είστε πάντως φαινόμενο, ειλικρινά το λέω. Δεν έχω δει άλλη γυναίκα σαν κι εσάς.
«Τώρα θα εκδοθούν άλλα δύο βιβλία, μικρά, για τον Αλέξανδρο, με τα επιχειρήματά μου».

-Γράφετε ακόμα;
«Ε, όχι πια. Είναι τα παλιά κείμενα».

-Για πείτε μου τώρα για το Βυζάντιο. Κατηγορείται πάρα πολύ τελευταία ότι ήταν κέντρο διαφθοράς, δεν έχει σχέση με την Ελλάδα.
«Ολόκληρη ιστορία, χρόνια τη διδάσκω. Το θέμα είναι ότι 29 Μαΐου κάθε χρόνο οι Γάλλοι φοιτητές στέλνουν συλλυπητήρια. Τρεχάτε τώρα να ρωτήσετε τους Ελληνες τι σημαίνει 29 Μαΐου».

-Είναι αλήθεια ότι η Αλωση της Κωνσταντινουπόλεως πέτυχε επειδή η εξουσία του Βυζαντίου προτίμησε τους Οθωμανούς από τους Καθολικούς;
«Ναι, το λέει και ο Λουκάς Νοταράς, που ήταν αρχηγός του Στόλου».

-Δηλαδή, την παρέδωσαν την Πόλη στους Οθωμανούς...
«Κατά κάποιον τρόπο».

-Για τη σημερινή κατάσταση, την πολιτική, στην Ελλάδα, τι γνώμη έχετε;
«Δεν ασχολούμαι, ούτε διαβάζω, ούτε θέλω να ξέρω».

-Ποια ήταν η πιο σημαντική στιγμή της ζωής σας, η πιο συναρπαστική;
«Στη Γαλλία, τα παιδιά που διαβάζουνε Βυζάντιο. Εδώ διαβάζουν;».

-Εδώ δεν ξέρουν τίποτα. Στη Γαλλία, λοιπόν, ασχολούνται πιο πολύ με το Βυζάντιο απ' ό,τι στην Ελλάδα. Και με την αρχαία Ελλάδα ασχολούνται πιο πολύ;
«Ναι, συνέχεια».

-Τόσο μεγάλη διαφορά, ε; Δηλαδή η Ελλάδα, κατά τη γνώμη σας, δεν είναι μια χώρα ευρωπαϊκή;
«Λένε ότι είναι».