Ο Ρούμπιο στην Αθήνα με γεμάτη ατζέντα: Ανατολική Μεσόγειος, ενέργεια, Τουρκία και F-35 -Τι περιμένει η κυβέρνηση

Ο Μάρκο Ρούμπιο φθάνει στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου, με τον 6ο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ να πραγματοποιείται την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου και το πρόγραμμα της επίσκεψης να περιλαμβάνει επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, και τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η επίσκεψη έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται σε ένα από τα υψηλότερα σημεία τους, έχοντας πλέον αποκτήσει βάθος που υπερβαίνει τις αλλαγές σκυτάλης στον Λευκό Οίκο.

Στο φόντο της επίσκεψης και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις

Η παρουσία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αποκτά παράλληλα ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, με δύο πολεμικές εστίες ανοικτές στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή. Στο φόντο της επίσκεψης βρίσκονται και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική πλευρά δίνει βάρος στην περιφερειακή ασφάλεια.

Για την ελληνική πλευρά, ωστόσο, μεγαλύτερη σημασία έχει η ίδια η ατζέντα της επίσκεψης. Το State Department έχει συμπεριλάβει ρητά την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια, μαζί με την άμυνα, στις βασικές προτεραιότητες του Στρατηγικού Διαλόγου.

Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα λόγω των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο ενεργειακό σκέλος ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο Κάθετος Διάδρομος και ο ρόλος της Ελλάδας στη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, αλλά και οι έρευνες για υδρογονάνθρακες και τα σχέδια ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Η παρουσία αμερικανικών εταιρειών στα ενεργειακά projects προσθέτει μία ακόμη διάσταση σε μια συνεργασία που η Αθήνα επιδιώκει να διευρύνει πέραν του αμιγώς αμυντικού πεδίου.

Η ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την επίσκεψη

Το ενδιαφέρον αυτό συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επαναφέρει τις δικές της διεκδικήσεις γύρω από ενεργειακά έργα και θαλάσσιες ζώνες. Στις συνομιλίες αναμένεται, σύμφωνα με πληροφορίες, να τεθεί και η τουρκική προκλητικότητα, με την Αθήνα να παρουσιάζει στην αμερικανική πλευρά την εικόνα που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο βάρος έχει για την ελληνική πλευρά η αμφισβήτηση από την Άγκυρα δραστηριοτήτων και έργων που η Αθήνα θεωρεί ότι ασκούνται απολύτως εντός των κυριαρχικών της δικαιωμάτων. Η κυβέρνηση αναμένεται να επαναλάβει τη θέση της για σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.

Tο σχήμα 3+1 Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ

Τα ζητήματα αυτά έχουν απασχολήσει και προηγούμενους γύρους του ελληνοαμερικανικού διαλόγου, στους οποίους είχαν περιληφθεί η αξιοποίηση ενεργειακών πόρων και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Στο ίδιο γεωπολιτικό πεδίο εντάσσεται και το σχήμα 3+1 Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ, το οποίο η Αθήνα εξακολουθεί να θεωρεί χρήσιμο εργαλείο συνεργασίας.

Ιδιαίτερο βάρος θα έχει και η άμυνα. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας αποτελεί τη βάση ενός πολύ πυκνότερου πλέγματος στρατιωτικών σχέσεων που αναπτύχθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Η Σούδα παραμένει κομβικό σημείο για τις αμερικανικές δυνάμεις, ενώ η Αλεξανδρούπολη απέκτησε αυξημένη σημασία μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, κυρίως για τις μετακινήσεις στρατιωτικού υλικού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Ο ρόλος των εγκαταστάσεων επί ελληνικού εδάφους για τις ΗΠΑ

Η χρήση των εγκαταστάσεων επί ελληνικού εδάφους έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη επιχειρησιακή σημασία λόγω των πολέμων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή. Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η συνεισφορά αυτή, σε συνδυασμό με τη γεωγραφική θέση της χώρας, ενισχύει τη δυνατότητα περαιτέρω εμβάθυνσης της αμυντικής συνεργασίας.

Στην αμυντική ατζέντα μπαίνουν επίσης τα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα και η προοπτική μεγαλύτερης συνεργασίας των δύο αμυντικών βιομηχανιών. Ξεχωριστή θέση έχει το πρόγραμμα των F-35, με την Αθήνα να προσβλέπει στην ομαλή υλοποίηση της ελληνικής παραγγελίας και στην ένταξη της Πολεμικής Αεροπορίας στην εποχή των μαχητικών πέμπτης γενιάς.

Το ζήτημα των F-35

Την ίδια ώρα, η συζήτηση στις ΗΠΑ για το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 παρακολουθείται στενά από την ελληνική πλευρά και δεν αποκλείεται να βρεθεί, έστω και παρεμπιπτόντως, στις συνομιλίες με τον Μάρκο Ρούμπιο. Ο ίδιος ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει επισημάνει ότι, με τα σημερινά δεδομένα, η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα όσο διατηρεί το ρωσικό σύστημα S-400, λόγω των υφιστάμενων αμερικανικών νομοθετικών περιορισμών. Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε μεταβολή των σημερινών δεδομένων δεν μπορεί να αγνοεί τις ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, παραμένει το ελληνικό ενδιαφέρον για την αποδέσμευση πρόσθετου αμερικανικού αμυντικού υλικού.

Για την κυβέρνηση έχει σημασία και η συνέχεια της σχέσης μετά την αλλαγή διοίκησης στις ΗΠΑ. Η Αθήνα είχε επενδύσει σημαντικά στην ελληνοαμερικανική συνεργασία επί Μπάιντεν, ενώ ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος διεξάγεται πλέον με την κυβέρνηση Τραμπ, χωρίς να έχει ανακοπεί η συνεργασία στους βασικούς τομείς.

Ο ρόλος του Ρούμπιο στην εμβάθυνση της αμυντικής σχέσης Ελλάδας-ΗΠΑ

Σε αυτή την εικόνα προστίθεται και το πρόσωπο του Μάρκο Ρούμπιο. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είναι κάθε άλλο παρά άγνωστος στην Αθήνα και έχει πίσω του μακρά διαδρομή σε ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο. Ως γερουσιαστής είχε συνυπογράψει με τον Μπομπ Μενέντεζ το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, που ενίσχυσε θεσμικά τη συνεργασία των ΗΠΑ με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Ακολούθησε το U.S.-Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act, επίσης με τις υπογραφές Μενέντεζ και Ρούμπιο, με αιχμή την εμβάθυνση της αμυντικής σχέσης με την Ελλάδα. Το πολιτικό αυτό παρελθόν έχει δημιουργήσει στον σημερινό επικεφαλής του State Department ένα σαφώς φιλικό προς την Ελλάδα προφίλ και, κυρίως, εξοικείωση με τα ελληνοτουρκικά και τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Στην Αθήνα, ωστόσο, δεν παραγνωρίζουν ότι οι παλαιότερες θέσεις του Ρούμπιο δεν έχουν οδηγήσει σε δραματική μεταβολή της πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ έναντι της Τουρκίας. Η Άγκυρα διατηρεί σημαντικό ρόλο για τις ΗΠΑ λόγω της Συρίας, της Μαύρης Θάλασσας, του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής.

Σε αυτή την παράμετρο έχει αναφερθεί πρόσφατα, μιλώντας στον Ρ/Σ Παραπολιτικά 90,1 FM, και ο Άγγελος Συρίγος, βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο κ. Συρίγος έχει επισημάνει ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να διαβάζει κάθε κίνησή της μέσα από το πρίσμα της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα πρέπει να διευρύνει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα, δημιουργώντας συμφέροντα και συμμαχίες πέρα από τα ελληνοτουρκικά.

Η λογική αυτή έχει εφαρμογή και στις σχέσεις με τις ΗΠΑ: η ενίσχυση των δεσμών Αθήνας–Ουάσιγκτον δεν συνεπάγεται αντίστοιχη υποβάθμιση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Ελλάδα και Τουρκία έχουν διαφορετικό ρόλο και διαφορετικό γεωπολιτικό βάρος για τις ΗΠΑ.

Οι συνομιλίες με τον Ρούμπιο αναμένεται πλέον να δώσουν σαφέστερη εικόνα για τα επόμενα βήματα στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις υπό τη νέα διοίκηση Τραμπ. Το ενδιαφέρον στρέφεται στα μηνύματα που θα μεταφέρει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών και σε όσα θα προκύψουν από τον 6ο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου.

3.Μήνυμα στήριξης της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ έστειλε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο με δήλωσή του, εν όψει της επίσκεψής του στην Αθήνα την ερχόμενη εβδομάδα.
«Η πρέσβειρα Γκίλφοιλ έχει αποδειχθεί μια εξαιρετικά αποτελεσματική υποστηρίκτρια της ατζέντας του Αμερικανού Προέδρου στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη», αναφέρει.

«Ο πρόεδρος Τραμπ και εγώ εκτιμούμε ιδιαίτερα το καθοριστικό έργο και την ηγεσία της στην περιοχή», τόνισε ο Αμερικανός ΥΠΕΞ, προσθέτοντας πως η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ «εχει προωθήσει με επιτυχία τα ενεργειακά συμφέροντα των ΗΠΑ στην Ελλάδα και σε ολόκληρη τη νοτιοανατολική Ευρώπη μέσω περιφερειακών έργων όπως ο Κάθετος Ενεργειακός Διάδρομος».