Επιστήμονες εξηγούν στην «Κ» πώς η γεωμορφολογία και η παρανομία δόμηση κατά μήκος των ρεμάτων πολλαπλασίασαν τις συνέπειες του ακραίου φαινομένου

«Ημεγαλύτερη κακοκαιρία του 21ου αιώνα στην Κρήτη» φαίνεται πως ήταν, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των επιστημόνων, αυτή που χτύπησε το νησί από την περασμένη Τετάρτη έως και το Σάββατο. Σε συνδυασμό με τη γεωμορφολογία του εδάφους του νησιού και τη δόμηση κατά μήκος των ποταμών, τα έντονα καιρικά φαινόμενα προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές σε περιοχές που βρίσκονται σε υψόμετρο αλλά και στα παράλια.

Το ύψος βροχής έφτασε στα 867 χιλιοστά στην είσοδο του φαραγγιού της Σαμαριάς, τα 636 χιλιοστά μέσα στο φαράγγι και τα 682 χιλιοστά στα Ανώγεια. Σε άλλα πέντε σημεία της Κρήτης το δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών κατέγραψε ύψη βροχής πάνω από τα 400 χιλιοστά και πλέον οι επιστήμονες λένε ότι σύγκριση μπορεί να γίνει μόνο με την κακοκαιρία που έπληξε το νησί τον Φεβρουάριο του 2019.

Ασυνήθιστη ατμοσφαιρική κυκλοφορία
Η κακοκαιρία στην Κρήτη ήταν αποτέλεσμα μιας ασυνήθιστης ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, η οποία επηρέασε μεγάλο τμήμα της Ευρώπης και της Μεσογείου, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες σε πολλές περιοχές της Δυτικής Ευρώπης και με κακοκαιρία σε άλλες, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης.

Ανυπολόγιστη καταστροφή στην Κρήτη – Η κακοκαιρία σάρωσε σπίτια, δρόμους και καλλιέργειες

Ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και επικεφαλής του meteo Κώστας Λαγουβάρδος εξηγεί στην «Κ» ότι αυτή την εποχή τα καιρικά συστήματα και οι αέριες μάζες κινούνται από τον Ατλαντικό προς την Ευρώπη, κάτι που συνήθως φέρνει βροχές και στη Δυτική Ελλάδα. Φέτος η κατάσταση δεν εξελίχθηκε με αυτό τον τρόπο. Στα τέλη Σεπτεμβρίου σημειώθηκε «εκρηκτική κυκλογένεση» στον Βόρειο Ατλαντικό, η οποία δημιούργησε ένα ισχυρό βαρομετρικό χαμηλό. Αυτό με τη σειρά του συνέβαλε στην περαιτέρω ενίσχυση ενός αντικυκλώνα πάνω από τη Βορειοανατολική Ευρώπη. Ετσι, η συνήθης κίνηση των συστημάτων από τα δυτικά προς τα ανατολικά μπλοκαρίστηκε. «Ο αντικυκλώνας συνετέλεσε ώστε οι ψυχρές αέριες μάζες να κατέβουν από τα βόρεια προς την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου», λέει.

Πάνω από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο δημιουργήθηκε ένα «αποκομμένο χαμηλό», το οποίο μένει στάσιμο αρκετές ημέρες και δεν μπορεί να μετακινηθεί εύκολα προς τα ανατολικά. Καθώς οι ψυχρές αέριες μάζες περνούσαν πάνω από το Αιγαίο εμπλουτίζονταν με υγρασία και αυτό είχε ως αποτέλεσμα τις βροχές στην Κρήτη.
Ο κ. Λαγουβάρδος τονίζει ότι «η ύφεση των καιρικών φαινομένων και ο καλός καιρός των επόμενων ημερών αφενός θα στραγγίσουν το έδαφος και αφετέρου θα δώσουν τη δυνατότητα στην Πολιτεία να κάνει άμεσες επεμβάσεις, διότι έρχεται μια δύσκολη περίοδος».

«Δήμοι και Περιφέρεια γνωρίζουν με ακρίβεια ποιες οδοί θα πλημμυρίσουν»
Συνδυασμός ακραίου καιρού και γεωμορφολογίας

Ο καθηγητής Δυναμικής, Τεκτονικής, Εφαρμοσμένης Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών του ΕΚΠΑ, Ευθύμιος Λέκκας, ο οποίος βρέθηκε τη Δευτέρα στην Κρήτη, λέει στην «Κ» ότι επρόκειτο για έναν συνδυασμό ακραίων καιρικών γεγονότων και μιας πολύπλοκης διαδικασίας ως προς τη γεωμορφολογία του νησιού. «Στην Κρήτη υπάρχουν μικρά ρέματα σε μικρές υδρολογικές λεκάνες που εκφορτίζουν το νερό πολύ γρήγορα. Δεν έχουμε μεγάλα ποτάμια που το διοχετεύουν αργά και σταθερά στα κατάντη», εξηγεί, αναφερόμενος στις πολλές πλημμύρες που προκλήθηκαν από τις υπερχειλίσεις αυτών των ρεμάτων και των μικρών ποταμών του νησιού. «Στις εκβολές έχουμε τουριστικές περιοχές. Και συχνά οι τουριστικές υποδομές εμποδίζουν τα νερά να περάσουν», αναφέρει.

Ο καθηγητής του ΕΚΠΑ προσθέτει ότι στην Κρήτη γίνονται πολλές εναλλαγές περατών και μη περατών πετρωμάτων που δημιουργούν ένα πολύπλοκο καθεστώς ως προς την απορροφητικότητά τους. «Ρόλο έπαιξε και το μεγάλο υψόμετρο των βουνών. Οι οροσειρές της Κρήτης εκτείνονται από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Η κακοκαιρία ήρθε από τα βόρεια και "ακούμπησε" στις κορυφές, με αποτέλεσμα να εκφορτιστεί. Για αυτόν τον λόγο είχαμε μεγάλα ύψη βροχής κοντά στις κορυφές», καταλήγει.