Γιάννης Ζουμπουλάκης-ΤΑ ΝΕΑ
'Το 1949, ο γερμανός συγγραφέας Τόμας Μαν (1875-1955) επέστρεψε για λίγο στην πατρίδα του τη Γερμανία, από την οποία είχε φύγει εξαιτίας της ναζιστικής κυριαρχίας, την οποία είχε προβλέψει το 1929. Ο ηλικιωμένος νομπελίστας και δημιουργός αριστουργηματικών έργων της λογοτεχνίας όπως τα «Μαγικό βουνό» και «Θάνατος στη Βενετία», επέστρεψε ξανά στη χώρα του προκειμένου να βραβευτεί με το σημαντικό βραβείο Γκαίτε.
Ποια ήταν, όμως, η αληθινή πατρίδα του Τόμας Μαν; Ποια ήταν η πατρίδα στην οποία ανήκε η καρδιά του; Αυτό ακριβώς το ερώτημα μοιάζει να διαπερνά όλη την ταινία «Πατρίδα» (Fatherland, Πολωνία/Γερμανία/Ιταλία/Γαλλία, 2026) τελευταία δημιουργία του Πάβελ Παβλικόφσκι, του σπουδαίου πολωνού σκηνοθέτη ταινιών όπως η «Ida» και ο «Ψυχρός πόλεμος».
Σε μια σκηνή της ταινίας, όταν τον ρωτούν για την πατρίδα, ο Μαν θα απαντήσει: «Είμαι αμερικανός πολίτης αλλά γερμανός συγγραφέας. Το πού βρίσκεται η καρδιά μου όμως, είναι ένα πολύ δύσκολο και πολύ σύνθετο ερώτημα για να απαντηθεί». Ομως, ο Πάβελ Παβλικόφσκι ενδιαφέρεται για τον άνθρωπο Τόμας Μαν γενικότερα, όχι μόνο σε σχέση με τη χώρα-πατρίδα του αλλά και με την οικογένεια-πατρίδα.
Ο Μαν που υποδύεται ο έξοχος γερμανός ηθοποιός Χανς Τσίσχλερ, λατρεύει την κόρη του (Σάντρα Χούλερ) την οποία έχει ανάγκη (τον ξυρίζει, του διορθώνει τα γραπτά, κανονίζει όλες τις λεπτομέρειες του προγράμματός του). Την ίδια ώρα, όμως, δείχνει εντελώς αποξενωμένος από τον γιο του, επίσης συγγραφέα Κλάους Μαν (Ογκαστ Ντιλ), με τον οποίο ποτέ δεν επικοινώνησε. Τα αισθήματα από πλευράς Κλάους είναι αμοιβαία.
Τελικά, όλη η συγκίνηση που πηγάζει από την ανάγνωση των γραπτών του Τόμας Μαν, βλέπουμε να αποτυπώνεται σε ένα ευφυές «απολίθωμα της μπουρζουαζίας» όπως αποκαλεί τον Τόμας Μαν η ίδια η κόρη του όταν βλέπει την ψυχρή και κυνική αντιμετώπισή του απέναντι σε μια ανείπωτη τραγωδία. «Η αυτοκτονία ενός τοξικομανούς είναι ασήμαντη μπροστά στη μοίρα του κόσμου», θα πει ο Μαν και θα ακούσει ότι τελικά, δεν είναι το κέντρο του κόσμου.
Και όλα τα παραπάνω είναι ενταγμένα σε μια ταινία νοσταλγικού ασπρόμαυρου φιλμ, γεμάτη «μικρές» αλλά χαρακτηριστικές σκηνές μέσω των οποίων ο Παβλικόφσκι μεταφέρει με υπέροχο (και αρκετά χιουμοριστικό) τρόπο, το ηλεκτρισμένο, ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής της ιστορίας της ταινίας, όταν η Αμερική και η Ρωσία βρίσκονταν σε σύγκρουση, ενώ καθόριζαν τη μοίρα του υπόλοιπου κόσμου. Και ανάμεσά τους ο Μαν, δηλώνει αντίθετος και στα δύο μοντέλα, πιστεύοντας, ειρωνικά, στον άνθρωπο'.
Η νέα ταινία «Πατρίδα» (Fatherland) του βραβευμένου σκηνοθέτη Πάβελ Παβλικόφσκι κυκλοφόρησε στις ελληνικές αίθουσες. Η εφημερίδα «Η Καθημερινή» αφιέρωσε εκτενή παρουσίαση και κριτική για το συγκεκριμένο φιλμ, το οποίο απέσπασε το Βραβείο Σκηνοθεσίας στο Φεστιβάλ Καννών. [1, 2, 3]
???? Η Πλοκή της Ταινίας
Η ασπρόμαυρη αυτή ταινία είναι ένα πολιτικό και βαθιά συγκινητικό road movie. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο βραβευμένος με Νόμπελ Γερμανός συγγραφέας Τόμας Μαν (τον οποίο υποδύεται ο Χανς Τσίσλερ) και η κόρη του, Έρικα Μαν (στο ρόλο η Σάντρα Χούλερ).
Το 1949, δεκαέξι χρόνια μετά την αυτοεξορία του στις ΗΠΑ, ο Μαν επιστρέφει στην κατεστραμμένη από τον
πόλεμο και διχασμένη Γερμανία του Ψυχρού Πολέμου για να παραστεί σε δύο τιμητικές βραβεύσεις. Πατέρας και κόρη διασχίζουν τη χώρα με μια μαύρη Buick —από την αμερικανοκρατούμενη Φρανκφούρτη μέχρι τη σοβιετική Βαϊμάρη— αντιμετωπίζοντας τόσο τα υλικά ερείπια όσο και τα ηθικά διλήμματα της μεταπολεμικής ιστορίας.
Επιστρέφοντας σε μια άγνωστη πατρίδα
Η βραβευμένη στις Κάννες ταινία του Πάβελ Παβλικόφσκι καταγράφει την επάνοδο του Τόμας Μαν στη Γερμανία το 1949
3' 41" χρόνος ανάγνωσης
Ο Χανς Ζίσλερ ως Τόμας Μαν και η Σάντρα Ούλερ στον ρόλο της κόρης του, Ερικα, σε σκηνή από την ασπρόμαυρη ταινία «Πατρίδα».
Αιμίλιος Χαρμπής
Πατρίδα ★★★★
ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ (2026), 82΄
Σκηνοθεσία: Πάβελ Παβλικόφσκι
Ερμηνείες: Χανς Ζίσλερ, Σάντρα Ούλερ, Ογκουστ Ντιλ
Ο μετρ του ευρωπαϊκού σινεμά Πάβελ Παβλικόφσκι κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο περασμένο Φεστιβάλ Καννών, επιστρέφοντας στις αγαπημένες του αφηγήσεις από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Εδώ ασχολείται με ένα επεισόδιο από τη βιογραφία του σπουδαίου Γερμανού συγγραφέα Τόμας Μαν (Χανς Ζίσλερ), όταν εκείνος το 1949 επιστρέφει στην πατρίδα του έπειτα από μιάμιση δεκαετία αυτοεξορίας στην Αμερική. Μαζί του στο ταξίδι βρίσκεται η κόρη του, Ερικα (Σάντρα Ούλερ), καθώς οι δυο τους περνούν από τη Δυτική Γερμανία στην Ανατολική ώστε ο γηραιός συγγραφέας να τιμηθεί και από τις δύο πλευρές της... Ιστορίας.
Την πορεία τους ωστόσο στοιχειώνει η απουσία του αποξενωμένου γιου του Μαν, Κλάους (Ογκουστ Ντιλ), ο οποίος εκείνες τις ημέρες αργοσβήνει σε κάποιο ξενοδοχείο των Καννών.
Διασκευάζοντας ελεύθερα μια σειρά αληθινών γεγονότων, ο Παβλικόφσκι επιχειρεί επί της ουσίας ένα διαχρονικό σχόλιο, το οποίο απλώνει γέφυρα ανάμεσα στο πρώιμο ψυχροπολεμικό κλίμα της εποχής και στον σημερινό διχασμένο κόσμο.
Μέσα στη γυαλιστερή μαύρη Μπιούικ, ο Τόμας Μαν διασχίζει τα ερείπια που άφησε πίσω του ο πόλεμος σαν εξωτερικός παρατηρητής, όμως ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον έχουν όσα προκύπτουν από τη συναναστροφή του με τους ανθρώπους –και των δύο στρατοπέδων– οι οποίοι σπεύδουν να τον προσεταιρισθούν. Η δική του «πατρίδα», η Γερμανία του Γκαίτε και του Μπαχ, δύσκολα αναγνωρίζεται πια τόσο στο τοπίο όσο, κυρίως, στα πρόσωπα των συμπατριωτών του. Ο Παβλικόφσκι τα καταγράφει όλα αυτά άψογα, μέσα από το γνώριμο μαυρόασπρο κάδρο του, σε ένα φιλμ που σπάει ρεκόρ κινηματογραφικής «οικονομίας», διαρκώντας λιγότερο από 90 λεπτά.
Κι όμως, μόνο τόσο χρειάζεται o Πολωνός δημιουργός για να συνδέσει εύστοχα το χθες με το σήμερα, να αναδείξει τον συναισθηματικό πυρήνα της ιστορίας του –βοηθούν και οι εξαιρετικές ερμηνείες των πρωταγωνιστών– και να μας συγκινήσει βαθιά με την υπέροχη σκηνή του φινάλε, όπου ο ηλικιωμένος συγγραφέας αποχαιρετά συμβολικά έναν (πιο πολιτισμένο) κόσμο, που χάνεται για πάντα.