«Μακάρι να μπορούσε ο κάθε άνθρωπος, κάθε μέρα, υπό μορφή διαλείμματος να διαβάζει προσεκτικά ένα λήμμα από ένα λεξικό, ηλεκτρονικό ή έντυπο, σαν ένα ωραίο ποίημα», είπε στην «Κ» ο ακαδημαϊκός Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ, συντάκτης της δεύτερης, ριζικά αναθεωρημένης, έκδοσης του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας, που παρουσιάστηκε χθες στην κατάμεστη αίθουσα τελετών της Ακαδημίας Αθηνών. Γιατί ένα λεξικό «είναι ένα ατέλειωτο ποίημα της γλώσσας, η κωδικοποιημένη μαγεία του λόγου».
«Πριν από 10 χρόνια κυκλοφόρησε η πρώτη μορφή του Χρηστικού Λεξικού. H νέα έκδοση είναι ένα έργο ουσιαστικά διαφορετικό, διότι αφενός μεν είναι πολύ πιο εύχρηστο, σε δύο τόμους, αφετέρου δε μπαίνει σε μεγαλύτερες λεπτομέρειες από πλευράς ιστορικής εξέλιξης της γλώσσας και αυτό το οφείλουμε στην πολλή και εξαιρετικά βαριά εργασία του συναδέλφου κ. Χαραλαμπάκη. Θεωρούμε ότι είναι μια μεγάλη προσφορά της Ακαδημίας προς την κοινωνία, που εντάσσεται στο πλαίσιο της δικής μου έκκλησης για μεγαλύτερη εξωστρέφεια του Ιδρύματος στο εκατοστό έτος από τα εγκαίνιά της το 1926», υπογράμμισε ο πρόεδρος του ανωτάτου πνευματικού ιδρύματος της χώρας Νικηφόρος Διαμαντούρος.
Με βάρος 4,4 κιλά, 2.157 σελίδες, περισσότερα από 500 νέα λήμματα, όλα και τα 75.500 απεικονισμένα με έντονο μπλε χρώμα (εκδόσεις Gutenberg, γενική εποπτεία: Γιάννης Μαμάης, φιλολογική επιμέλεια: Ιώ Μανωλέσσου), το Λεξικό καταγράφει τη σημερινή γλωσσική πραγματικότητα έχοντας απαλλαγεί πλήρως από ιδεοληψίες και αποστεωμένους κανόνες «ορθής» χρήσης της γλώσσας. Καρπός πρωτογενούς έρευνας, μελέτης εκτενών ληματολογίων αγγλικών, γαλλικών, γερμανικών, ιταλικών, ισπανικών βάσεων δεδομένων και γραμμένο από μηδενική βάση, συμπεριλαμβάνει όλες τις πολυεπίπεδες αλλαγές του σύγχρονου κόσμου.
«Μεταδίδοντας σαφή μηνύματα κοινωνικής και οικολογικής ευαισθησίας», όπως ανέφερε ο δημιουργός του, που πήρε τον λόγο μετά τις προσφωνήσεις του προέδρου της Ακαδημίας Αθηνών Νικηφόρου Διαμαντούρου, του γενικού γραμματέα Αντώνιου Ρεγκάκου, του τ. πρόεδρου της Ακαδημίας Μιχάλη Τιβέριου και του τ. γενικού γραμματέα Χρήστου Ζερεφού.
Ερμηνευτές
«Δεν είμαστε πλέον, εμείς οι λεξικογράφοι, συντάκτες λημμάτων, είμαστε ερμηνευτές δεδομένων», δήλωσε ο κ. Χαραλαμπάκης. Το λεξικό, εκτός από νέα λήμματα όπως "αντιεμβολιαστής", "βάιμπερ", "κρυπτονόμισμα", "κορονοϊός", "υπερτουρισμός", "μικροπλαστικά" και πλήθος άλλα, εισήγαγε 17 καινοτομίες. Οπως τα απολεξικοποιημένα ρήματα "κάνω", "δίνω", "βάζω". Παλιότερα οι οδηγοί σωστής χρήσης της γλώσσας έλεγαν μη χρησιμοποιείς το κάνω, δεν είναι ωραίο, όχι "κάνω απεργία" αλλά "απεργώ", όχι "κάνω μπάνιο", αλλά "μπανιαρίζομαι". Ομως λέμε "έκανα πολλά μπάνια το καλοκαίρι", δεν λέμε "μπανιαρίστηκα πολλές φορές το καλοκαίρι". Στο λήμμα "κάνω" έχουν ενταχθεί άλλα 220 εσωτερικά λήμματα».
Ακόμη, η διπλή ορθογραφία λέξεων, η επιστημονική ονομασία ζώων και φυτών, η ιστορία στερεοτυπικών εκφράσεων, σύμπλοκα –σταθερές λεκτικές συνάψεις–, «εκατοντάδες νέες ερμηνείες ή ετυμολογίες. Σε άλλα λεξικά, για παράδειγμα, η λέξη "κρυολόγημα" συνδέεται με το κρύο και ο κόσμος αναπαράγει αυτό το στερεότυπο, ενώ είναι "ιογενής λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος". Η "γυναικοκτονία" δεν είναι απλά ο φόνος γυναίκας, αλλά "η δολοφονία γυναικών ή κοριτσιών λόγω φύλου, συνήθως ως αποτέλεσμα άσκησης βίας από ερωτικό σύντροφο ή σύζυγο". Μάθαμε στον κόσμο να ρωτάει ποιο ανάμεσα σε δύο είναι το σωστό. Ηρθε λοιπόν η Ακαδημία και είπε, σωστά είναι αμφότερα, π.χ. και το "ευχαριστώ όλους όσοι..." και το "ευχαριστώ όλους όσους...". Το πρώτο είναι συντακτικά σωστό, το υποκείμενο δεν συντάσσεται ποτέ με αιτιατική πτώση, αλλά στο δεύτερο έχουμε έλξη του αναφορικού, φαινόμενο ήδη γνωστό από την αρχαιότητα, το "όλους" συμπαρασύρει την ονομαστική και γίνεται "όσους"», εξηγεί ο κ. Χαραλαμπάκης.
«Το Λεξικό διατίθεται ήδη δωρεάν στην ηλεκτρονική διεύθυνση christikolexiko.academyofathens.gr και σε λίγες βδομάδες θα κυκλοφορήσει και ως εφαρμογή για τα κινητά τηλέφωνα», σημείωσε ο ακαδημαϊκός και γ.γ. κ. Ρεγκάκος, πρόεδρος του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας. «Η επικείμενη ένταξή του στην ξεχωριστή λεξικογραφική παρακαταθήκη του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας, πλάι σε έργα μοναδικής επιστημονικής αξίας, όπως το Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής του Κριαρά ή το Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής του Μοντανάρι, θα χαρίσει στο κοινό έναν γλωσσικό θησαυρό που θα καλύπτει όλη τη μακραίωνη ιστορία της γλώσσας μας, από τον Ομηρο έως σήμερα».
Τασούλα Καραϊσκάκη