Παραδόθηκε στους επισκέπτες η αναβαθμισμένη Αρχαία Αγορά της Αθήνας. Το έργο επανασυνδέει τα μνημεία και αλλάζει την εμπειρία περιήγησης στον εμβληματικό αρχαιολογικό χώρο, που αποτελεί μια όαση στην καρδιά της πόλης.«
Με την αποκατάσταση των αρχαίων διαδρομών και την καθιέρωση μιας ενιαίας, πλήρως προσβάσιμης πορείας περιήγησης, η Αρχαία Αγορά της Αθήνας αποκτά μια νέα «ανάγνωση».
Το έργο «Βελτίωση υποδομών προσβασιμότητας στον αρχαιολογικό χώρο και το Μουσείο Αρχαίας Αγοράς», το οποίο παραδόθηκε το απόγευμα της Τετάρτης φιλοδοξεί να μεταμορφώσει την εμπειρία του επισκέπτη, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τον ιστορικό και πολεοδομικό χαρακτήρα του σημαντικότερου δημόσιου χώρου της αρχαίας Αθήνας.
Οι παρεμβάσεις, που υλοποιήθηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, δεν περιορίζονται στη βελτίωση της κυκλοφορίας μέσα στον αρχαιολογικό χώρο. Στόχος τους είναι να αποκαταστήσουν τη σχέση των μνημείων με το αρχαίο οδικό δίκτυο, επιτρέποντας στον επισκέπτη να αντιληφθεί την κλίμακα, την οργάνωση και τη λειτουργία της Αγοράς, εκεί όπου επί αιώνες αναπτύχθηκαν η πολιτική, η κοινωνική και η εμπορική ζωή της πόλης.
«Το Υπουργείο Πολιτισμού, δια των αρμοδίων υπηρεσιών του, της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών και της Διεύθυνσης Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, ολοκλήρωσε και παραδίδει ένα έργο που δεν περιορίζεται μόνο στη βελτίωση των υποδομών και στην αναβάθμιση των παρεχομένων υπηρεσιών του χώρου. Αποκαθιστά τη νοηματική ενότητα του ιστορικού τοπίου, αναδεικνύει τις σχέσεις των μνημείων μεταξύ τους και επιτρέπει στον επισκέπτη να αντιληφθεί πληρέστερα τη λειτουργία, τον ιδιαίτερο χαρακτήρα και τη διαχρονική εξέλιξη του κύριου δημόσιου χώρου της αρχαίας Αθήνας», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού στην ομιλία της.
Όπως επισήμανε μεταξύ άλλων η υπουργός, το έργο που υλοποιήθηκε στην Αρχαία Αγορά, όπως και το άμεσα συνδεόμενο και συναφές έργο στον χώρο του Κεραμεικού, δεν αποτελεί μεμονωμένη και αποσπασματική παρέμβαση. Εντάσσεται πλήρως στο μεγαλύτερο πρόγραμμα πολιτιστικών επενδύσεων που έχει πραγματοποιηθεί στην Αττική, στα 7 χρόνια της διακυβέρνησης του Κ. Μητσοτάκη. Μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, του ΕΣΠΑ, αλλά και του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, υλοποιήθηκαν ή βρίσκονται σε εξέλιξη σχεδόν 100 έργα με πόρους που συνολικά προσεγγίζουν τα 440 εκατομμύρια ευρώ. "Οι παρεμβάσεις αυτές εκτείνονται από το ιστορικό κέντρο της Αθήνας ως τον Πειραιά, την Ελευσίνα, το Λαύριο, το Τατόι και τους σημαντικούς πολιτιστικούς προορισμούς της Ανατολικής και της Δυτικής Αττικής, πρόσθεσε η Λ. Μενδώνη.
Από την πλευρά της, η Έλενα Κουντούρη, προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, αναφέρθηκε στους βασικούς άξονες που συνιστούν τον πυρήνα των παρεμβάσεων οι οποίες αποδίδονται σήμερα, όπως η προσβασιμότητα για τους εμποδιζόμενους συνανθρώπους μας, με την αναβάθμιση των διαδρομών επίσκεψης και την εγκατάσταση του ανάλογου εξοπλισμού και η περιβαλλοντική θωράκιση του χώρου με την αναβάθμιση της πυροπροστασίας, την κατασκευή έργου αποστράγγισης ομβρίων υδάτων, τη διαχείριση της βλάστησης και των σχεδιασμών νέων φυτεύσεων.
Επίσης αναφέρθηκε στην επικαιροποίηση του διαχειριστικού σχεδίου του χώρου, στο οποίο εγγράφονται οι στόχοι, τα μέσα, οι προθέσεις και κυρίως το όραμα της μελλοντικής λειτουργικής ενοποίησης με τον 'Αρειο Πάγο και την Ακρόπολη μέσω της Οδού Θεωρίας, με τη δημιουργία μιας λειτουργικής, οπτικής και φυσικής γέφυρας ανάμεσα στα μνημεία. «Έτσι ο επισκέπτης θα βιώσει την αρχαία αγορά στην ολότητά της, ακριβώς όπως την περπατούσαν οι Αθηναίοι στην αρχαιότητα», σημείωσε η ίδια.
Νέα διαδρομή περιήγησης
Βασική επιλογή του σχεδιασμού ήταν η ανάδειξη των αρχαίων διαδρομών και, κυρίως, της Οδού των Παναθηναίων, του εμβληματικού άξονα που διέσχιζε την Αγορά και οδηγούσε προς την Ακρόπολη. Παράλληλα αποκαταστάθηκαν τμήματα της Δυτικής, της Νότιας και της Πειραϊκής Οδού, ενώ περιορίστηκαν τα σύγχρονα μονοπάτια που είχαν δημιουργηθεί αποσπασματικά τις προηγούμενες δεκαετίες και συχνά διέκοπταν την ενότητα των αρχαιολογικών καταλοίπων. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται πλέον μια σαφής κυκλική διαδρομή, η οποία οδηγεί τον επισκέπτη στα σημαντικότερα μνημεία και καθιστά πιο ευανάγνωστη τη χωρική αφήγηση του αρχαιολογικού χώρου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην καθολική προσβασιμότητα. Νέες διαδρομές με κατάλληλες επιστρώσεις και ράμπες εξασφαλίζουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και εμποδιζόμενων επισκεπτών σε κομβικά σημεία της Αγοράς, μεταξύ των οποίων και ο Ναός του Ηφαίστου. Παράλληλα δημιουργήθηκαν νέοι χώροι στάσης και θέασης, ενώ αναβαθμίστηκε ο αστικός εξοπλισμός, ώστε η περιήγηση να είναι ασφαλέστερη και πιο λειτουργική.
Η «δεύτερη ζωή» του νοτιονατολικού ναού
Η αποκατάσταση και ανάδειξη του νοτιοανατολικού ναού της Αρχαίας Αγοράς, ενός μνημείου του πρώτου μισού του 2ου αιώνα μ.Χ., το οποίο μέχρι σήμερα παρέμενε δύσκολα αναγνώσιμο για τον επισκέπτη, εντάσσεται στη λογική της συνολικής αναβάθμισης της εμπειρίας των επισκεπτών στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας. Το έργο αποκαθιστά την ιστορική του σχέση του ναού με την Οδό των Παναθηναίων και επανεντάσσει οργανικά το μνημείο στο σύνολο του αρχαιολογικού χώρου.
Σε πρώτο πλάνο η λιθόστρωτη Οδός των Παναθηναίων, στο κέντρο τα κατάλοιπα του υδρόμυλου και η λεκάνη απορροής όμβριων υδάτων
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιστορία του ίδιου του ναού, καθώς μεγάλο μέρος των αρχιτεκτονικών του μελών προέρχεται από τον κλασικό ναό της Αθηνάς στο Σούνιο. Τουλάχιστον δώδεκα από τους κίονες του αρχαίου ναού επαναχρησιμοποιήθηκαν κατά τη ρωμαϊκή περίοδο για την κατασκευή του νοτιοανατολικού ναού, αποτελώντας ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της αξιοποίησης παλαιότερων οικοδομικών υλικών στη ρωμαϊκή Αθήνα.
Σύμφωνα με την επίσημη περιγραφή του Υπουργείου Πολιτισμού, ο νοτιοανατολικός ναός αποκαλύφθηκε, το 1959, κατά τις εργασίες διαμόρφωσης της νότιας εισόδου του αρχαιολογικού χώρου, με σκοπό τη σύνδεσή του με την Ακρόπολη διά της αρχαίας Οδού των Παναθηναίων. Στο δεύτερο μισό του 2ου αι. μ.Χ. στα δυτικά του ναού ανεγέρθηκε Νυμφαίο.
Παρά τις καταστροφές που υπέστη ο ναός από μεταγενέστερες κατασκευές, τα σωζόμενα τμήματα των θεμελίων του επιτρέπουν την ασφαλή αποκατάσταση της κάτοψής του, ενώ τα αρχιτεκτονικά μέλη που βρέθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο, δίνουν επαρκείς πληροφορίες για την ανωδομή του.
Ο αρχιτέκτονας William Dinsmoor Jr. απέδωσε στον νοτιοανατολικό ναό μια σειρά αρχιτεκτονικών μελών από μάρμαρο λατομείου της Αγριλέζας, που προέρχονται από τον κλασικό ναό της Αθηνάς του Σουνίου, που χρονολογείται στο α΄ μισό του 5ου αι. π.Χ., και βρέθηκαν εντοιχισμένα στο υστερορωμαϊκό τείχος ή σε μεταγενέστερα αρχαιολογικά στρώματα στην ευρύτερη περιοχή. Τα μέλη αυτά είχαν μεταφερθεί από το Σούνιο στην Αγορά περί τα μέσα του 2ου αι. μ.Χ.. Από τους 23 κίονες του κλασικού ναού της Σουνιάδος Αθηνάς, οι 12 τουλάχιστον επαναχρησιμοποιήθηκαν στον νοτιανατολικό ναό.
Αναστήλωση και επανασύνδεση
Οι εργασίες περιλαμβάνουν την ανακατασκευή της κρηπίδας, τη συμπλήρωση τμημάτων των τοίχων του σηκού, την αναστήλωση επιλεγμένων κιόνων με αυθεντικά και νέα συμπληρωματικά μέλη, καθώς και την ανάδειξη των διάσπαρτων αρχιτεκτονικών στοιχείων. Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις στην ίδια την Οδό των Παναθηναίων, ώστε να αποκατασταθούν και να προβληθούν τα σωζόμενα λιθόστρωτα τμήματά της.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, οι παρεμβάσεις αντιμετωπίζουν προβλήματα που είχαν συσσωρευτεί επί δεκαετίες. Μέχρι σήμερα, τμήμα του ναού καλυπτόταν από τις διαδρομές των επισκεπτών, ενώ η διάσπαρτη τοποθέτηση αρχιτεκτονικών μελών και οι διαφορετικές στάθμες του εδάφους δυσχέραιναν την κατανόηση της μορφής και της σημασίας του. Με τη νέα διαμόρφωση επιχειρείται να αναδειχθεί εκ νέου η θέση του μνημείου μέσα στον αστικό ιστό της αρχαίας Αθήνας.
Η αναβάθμιση της Αρχαίας Αγοράς αποτελεί μέρος του ευρύτερου σχεδιασμού του Υπουργείου Πολιτισμού για τη βελτίωση της προσβασιμότητας και της εμπειρίας των επισκεπτών σε εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους της χώρας. Η λογική των παρεμβάσεων δεν περιορίζεται στην προστασία των μνημείων, αλλά επιδιώκει να καταστήσει την πολιτιστική κληρονομιά περισσότερο κατανοητή, λειτουργική και προσβάσιμη για όλους, συνδυάζοντας την επιστημονική τεκμηρίωση με τις σύγχρονες απαιτήσεις διαχείρισης ενός αρχαιολογικού χώρου που υποδέχεται καθημερινά χιλιάδες επισκέπτες.