Θέση μόνιμη, με καλό μισθό και προοπτικές εξέλιξης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς διεκδικούν περισσότεροι από 10.000 Eλληνες, οι οποίοι έχουν υποβάλει αίτηση για τον νέο διαγωνισμό της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Επιλογής Προσωπικού (EPSO), που ξεκινάει τη Δευτέρα. Οι αρχικές μεικτές αποδοχές άνω των 6.000 ευρώ, οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης, καθώς και η προοπτική μόνιμης απασχόλησης φαίνεται, ωστόσο, να προσελκύουν περισσότερους υποψηφίους από τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, παρά του Βορρά. Από τις συνολικά 174.727 αιτήσεις που υποβλήθηκαν, η Ιταλία πλησιάζει τις 80.000, συγκεντρώνοντας σχεδόν τις μισές, ενώ η Δανία καταγράφει λιγότερες από 1.000. Και όλα αυτά για μόλις 1.490 θέσεις στον εφεδρικό πίνακα επιτυχόντων, χωρίς η επιτυχία να εξασφαλίζει άμεση πρόσληψη.
Πίσω από τις γεωγραφικές διαφορές βρίσκονται, πάντως, οι συνθήκες στις εθνικές αγορές εργασίας, οι επαγγελματικές προσδοκίες και οι τρόποι με τους οποίους οι χώρες προετοιμάζουν και ενθαρρύνουν τους πολίτες τους να αναζητήσουν καριέρα στην Ε.Ε. «Στη Δανία είναι πολύ ευκολότερο να βρεις δουλειά», παραδέχεται στην «Κ» ο 24χρονος Γιάκομπ, φοιτητής Πολιτικών Επιστημών, που έχει εργαστεί σε υπουργείο της χώρας του και πρόσφατα ξεκίνησε σε δεύτερο.
Παρ' όλα αυτά, ενδιαφέρεται για σταδιοδρομία στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, ενδεχομένως στην Κομισιόν ή στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης. «Οι μισθοί είναι καλύτεροι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά η διαφορά δεν είναι τόσο μεγάλη όσο για κάποιον από τη Βουλγαρία ή άλλη χώρα», παρατηρεί. Για τον ίδιο, πάντως, μια θέση στην Ε.Ε. δεν αποτελεί μονόδρομο. «Οι επαγγελματικές μου προοπτικές είναι ήδη αρκετά καλές», παραδέχεται.
Για την 37χρονη Βίκυ, Ελληνίδα που εργάζεται στις Βρυξέλλες, ο διαγωνισμός αποτελεί κυρίως ευκαιρία επαγγελματικής εξέλιξης. Απόφοιτη Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, έχει εμπειρία ως συμβασιούχος στα ευρωπαϊκά όργανα και γνωρίζει τις διαφορές μεταξύ προσωρινής και μονιμότερης απασχόλησης. «Ο συγκεκριμένος διαγωνισμός προσφέρει καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες και περισσότερες δυνατότητες εξέλιξης», εξηγεί στην «Κ».
Οι διαφορετικές επαγγελματικές προοπτικές αποτελούν βασικό παράγοντα των γεωγραφικών ανισοτήτων, σύμφωνα με την Κατερίνα Κότσι, ερευνήτρια στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Πράγας, που συνυπογράφει μελέτη για τις δυσκολίες προσέλκυσης προσωπικού από ορισμένα κράτη-μέλη στην Κομισιόν. Οπως εξηγεί στην «Κ», σε χώρες με υψηλότερες αποδοχές και περισσότερες εγχώριες ευκαιρίες, όπως η Δανία και η Ολλανδία, το οικονομικό πλεονέκτημα μιας ευρωπαϊκής σταδιοδρομίας είναι μικρότερο. Αντιθέτως, για υποψηφίους από τη Νότια Ευρώπη, οι Βρυξέλλες προσφέρουν δυνατότητες που δεν είναι εξίσου εύκολο να βρουν στην πατρίδα τους.
Τα εθνικά δίκτυα
Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα εθνικά δίκτυα, όπως αναφέρει, καθώς οι πολυπληθείς κοινότητες Ιταλών, Ελλήνων και Ισπανών στους ευρωπαϊκούς θεσμούς διευκολύνουν την πρόσβαση σε πληροφορίες και εμπειρίες, ενθαρρύνοντας νέους υποψηφίους. Σε χώρες με μικρότερη παρουσία στις Βρυξέλλες, αυτή η άτυπη υποστήριξη είναι πιο περιορισμένη.
Πίσω από τις διαφορές στις αιτήσεις κάθε χώρας βρίσκονται οι συνθήκες στις εθνικές αγορές εργασίας και οι τρόποι με τους οποίους ενθαρρύνονται οι πολίτες για μια τέτοια καριέρα.
Λαμβάνοντας υπ' όψιν τη σημασία της παρουσίας εθνικών εκπροσώπων στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα η Φινλανδία αποδύθηκε –αυτή τη φορά– σε πρωτοβουλίες ενημέρωσης και προετοιμασίας των ενδιαφερομένων, με αποτέλεσμα οι αιτήσεις να φθάσουν περίπου 2.700, που εκτιμώνται ως αριθμός-ρεκόρ.
Στη Δανία, όπου οι αιτήσεις ήταν συνολικά 987, το υπουργείο Εξωτερικών προσέφερε, μάλιστα, ειδική καθοδήγηση. «Μας προσκάλεσαν σε τετράωρο εργαστήριο με ειδικούς και μας έδωσαν πρόσβαση σε διαδικτυακά τεστ με παλαιότερες ερωτήσεις της EPSO», περιγράφει ο Γιάκομπ.
Στην Ελλάδα, όμως, έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί παράπονα από ενδιαφερομένους για έλλειψη αντίστοιχης οργανωμένης υποστήριξης από τις ελληνικές αρχές. Η Βίκυ προετοιμάζεται, κυρίως, μέσω διαδικτυακών τεστ και σεμιναρίων. «Υπάρχουν πλατφόρμες που σου εξηγούν τι να περιμένεις σε κάθε διαγωνισμό», εξηγεί.
«Παρακαλάει να χαρίσει το μαγαζί του σε έναν νέο. Δεν πάει κανείς»
Στην Ιταλία, η μεγάλη συμμετοχή φαίνεται ότι συνδέεται με συστηματική προβολή ευρωπαϊκών επαγγελματικών ευκαιριών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σημαντικό ρόλο, εξηγούν κοινοτικές πηγές, ίσως διαδραματίζει η «παράδοση» συμμετοχής σε διαγωνισμούς, ενώ για τους αποφοίτους ευρωπαϊκών και διεθνών σπουδών αποτελεί την πιο ενδεδειγμένη επιλογή από τη στιγμή που, για παράδειγμα, μόλις 25 είναι περίπου ετησίως οι υποψήφιοι για το υπουργείο Εξωτερικών.
Οι δυσκολίες
Η μεγάλη συμμετοχή, πάντως, δεν σημαίνει ότι η διαδικασία επιλογής είναι απλή, καθώς οι εξετάσεις πραγματοποιούνται εξ αποστάσεως, με τους υποψηφίους υπεύθυνους για τον τεχνικό εξοπλισμό, τη σύνδεση στο Διαδίκτυο και τις κατάλληλες συνθήκες εξέτασης. Πρόκειται για απαιτητική και συχνά δύσχρηστη διαδικασία, όπως εξηγούν στην «Κ» άνθρωποι που έχουν μετάσχει σε παλαιότερους διαγωνισμούς, ενώ ερωτήματα εγείρονται για το κατά πόσον τα τεστ αριθμητικού και λεκτικού συλλογισμού αποτυπώνουν τις επαγγελματικές δεξιότητες και την εμπειρία των υποψηφίων.
Οι δυσλειτουργίες έχουν απασχολήσει και τον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή, καθώς τον Ιούλιο του 2024 διαπιστώθηκαν πέντε περιπτώσεις κακοδιοίκησης στον χειρισμό καταγγελιών για τεχνικά προβλήματα στις εξ αποστάσεως εξετάσεις, μεταξύ άλλων, δυσλειτουργίες της πλατφόρμας. Είχε προηγηθεί ευρύτερη έρευνα, που ανέδειξε ελλείψεις στην ενημέρωση των υποψηφίων και στη διαχείριση τεχνικών προβλημάτων, εγείροντας ζητήματα ισότητας ευκαιριών. Μία ακόμη δυσκολία, σύμφωνα με την Κατερίνα Κότσι, είναι η αβεβαιότητα που συνοδεύει την επιτυχία. Οι γενικοί διαγωνισμοί δεν προκηρύσσονται τακτικά, ενώ η ένταξη στον πίνακα επιτυχόντων συχνά ακολουθείται από μήνες ή χρόνια αναμονής.
Ο Γιάκομπ προβληματίζεται για το ενδεχόμενο να έχει ήδη αποδεχθεί άλλη θέση, όταν προκύψει δυνατότητα πρόσληψης. «Δεν είναι η μοναδική μου ευκαιρία», ωστόσο, παραδέχεται. Η Βίκυ, από την πλευρά της, μπορεί να περιμένει, αλλά όχι επ' αόριστον. «Εφόσον εργάζομαι ήδη, μπορώ να κάνω υπομονή για κάποιο διάστημα. Αν, όμως, μιλάμε για τρία χρόνια, η κατάσταση ξεφεύγει».