Ο Λι Κόλκερ άνοιξε το iPad του στο υπόγειο του σπιτιού του στο Πίτσμπουργκ και συνδέθηκε σε ένα διαδικτυακό μάθημα γυμναστικής με την Ολίβια Μάστεν, γυμνάστρια που ειδικεύεται στην εκγύμναση ασθενών με καρκίνο.
Ο 66χρονος Κόλκερ αντιμετώπιζε ξαφνική κόπωση και νοητική θολούρα από τότε που ξεκίνησε, φέτος, να συμμετέχει σε μια κλινική δοκιμή για μεταστατικό καρκίνο των νεφρών. Οταν το προσωπικό του Ιατρικού Κέντρου του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ (UPMC) του είπε ότι ένα πρόγραμμα άσκησης θα μπορούσε να του δώσει περισσότερη ενέργεια, άρπαξε την ευκαιρία. «Αυτό ήταν που με έπεισε», λέει.
Το πρόγραμμα εντάσσεται σε μια προσπάθεια που επεκτείνεται σε ολόκληρες τις ΗΠΑ για να βοηθήσει τους ασθενείς με καρκίνο να ασκούνται, καθώς τα οφέλη της άσκησης γίνονται όλο και πιο σαφή.
Δοκιμή-ορόσημο
Εδώ και χρόνια, μελέτες παρατήρησης υποδεικνύουν ότι η άσκηση αυξάνει το προσδόκιμο ζωής ασθενών με καρκίνο, ιδίως όσων πάσχουν από καρκίνο του μαστού. Πέρυσι, μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη δοκιμή-ορόσημο έδειξε ότι οι ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου που συμμετείχαν επί τρία χρόνια σε ένα οργανωμένο πρόγραμμα άσκησης, με την υποστήριξη γυμναστή που τους καθοδηγούσε, είχαν μικρότερη πιθανότητα υποτροπής και καλύτερη ποιότητα ζωής. Από όσους συμμετείχαν στο πρόγραμμα, το 90% βρισκόταν εν ζωή έπειτα από οκτώ χρόνια, έναντι 83% στην ομάδα ελέγχου.
Μεταγενέστερη μελέτη έδειξε ότι το πρόγραμμα, το οποίο κόστισε συνολικά 3.000 δολάρια ανά άτομο, εξοικονόμησε επίσης χρήματα για το σύστημα υγείας – «μια θεαματική επιτυχία», όπως λέει ο δρ Σκοτ Ράμσεϊ, ερευνητής στον τομέα του καρκίνου και οικονομολόγος υγείας στο Αντικαρκινικό Κέντρο Fred Hutch στην πολιτεία της Ουάσιγκτον.
Αυτός ο συνδυασμός οφελών είναι σπάνιος στις θεραπείες κατά του καρκίνου: το daraxonrasib, το νέο φάρμακο για τον καρκίνο του παγκρέατος, για παράδειγμα, κοστίζει 480.000 δολάρια ετησίως, έχει δυσάρεστες παρενέργειες και, παρότι παρατείνει τη ζωή κατά αρκετούς μήνες, δεν αυξάνει το συνολικό, μακροχρόνιο προσδόκιμο ζωής.
«Αν είχαμε ένα φάρμακο με οφέλη τέτοιας κλίμακας, θα εντασσόταν αμέσως στην καθιερωμένη θεραπευτική πρακτική και θα χρηματοδοτούνταν» από τις ασφαλιστικές εταιρείες, σημειώνει ο δρ Κρίστοφερ Μπουθ, ογκολόγος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κουίνς, στο Κίνγκστον του Οντάριο, ο οποίος ήταν επικεφαλής της δοκιμής για την άσκηση.
Παρότι οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν πλέον στους ογκολόγους να βοηθούν τους ασθενείς με καρκίνο του παχέος εντέρου να επιτυγχάνουν τουλάχιστον 150 λεπτά άσκησης μέτριας έως υψηλής έντασης την εβδομάδα, δεν υπάρχει ακόμη ασφαλιστική κάλυψη για αυτά τα προγράμματα, κάτι που αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την ευρύτερη εφαρμογή τους.
Ελλειψη υποδομών
«Μπορείς να πεις στους ασθενείς ότι, αν το κάνουν αυτό, ενδέχεται να ζήσουν περισσότερο», αναφέρει ο Ράμσεϊ. Δυστυχώς, όμως, προσθέτει, «απλώς δεν έχουμε τις υποδομές».
Εδώ και χρόνια, μελέτες παρατήρησης φανερώνουν ότι η άσκηση αυξάνει το προσδόκιμο ζωής ασθενών με καρκίνο, ιδίως όσων πάσχουν από καρκίνο του μαστού ή του παχέος εντέρου.
Τα προγράμματα που λειτουργούν σήμερα περιορίζονται σε μεγάλο βαθμό στα μεγάλα ογκολογικά κέντρα και βασίζονται σε δωρεές ή σε χρήματα που καταβάλλουν οι ίδιοι οι ασθενείς για την κάλυψη του κόστους, με αποτέλεσμα οι φτωχότεροι ασθενείς και όσοι ζουν μακριά από αυτά τα κέντρα να μην έχουν πρόσβαση.
Ο δρ Τζεφ Μέγιερχαρντ, ογκολόγος με ειδίκευση στους καρκίνους του πεπτικού συστήματος στο Αντικαρκινικό Ινστιτούτο Dana-Farber της Βοστώνης, παραπέμπει τους ασθενείς του στο κέντρο εναλλακτικών θεραπειών του νοσοκομείου, όπου μπορούν να συμβουλευτούν ένα γυμναστή και να παρακολουθήσουν διά ζώσης ή διαδικτυακά μαθήματα γυμναστικής. Ωστόσο, ο γυμναστής δεν μπορεί να συνεχίσει να τους υποστηρίζει σε βάθος χρόνου.
Στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, οι γιατροί παραπέμπουν τους ασθενείς που πληρούν τις προϋποθέσεις για φυσιοθεραπεία και αποκατάσταση, οι οποίες μπορούν να καλυφθούν από την ασφάλιση, ενώ πολλά παραρτήματα της Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων (YMCA) προσφέρουν ένα δωρεάν ή χαμηλού κόστους πρόγραμμα 12 εβδομάδων για επιζώντες του καρκίνου.
Για να βελτιωθεί η πορεία της υγείας των ασθενών με καρκίνο, δεν αρκεί απλώς να τους πει κανείς να ασκούνται περισσότερο. Συχνά χρειάζονται υποστήριξη ώστε να μπορέσουν σταδιακά να ακολουθήσουν ένα απαιτητικό πρόγραμμα άσκησης και να παραμείνουν συνεπείς σε αυτό, λέει η Κάθριν Σμιτς, ερευνήτρια στον τομέα της άσκησης στην ογκολογία στο Αντικαρκινικό Κέντρο Χίλμαν του UPMC. «Η άσκηση δεν είναι μόνο ζήτημα βιολογίας», επισημαίνει. «Είναι και ζήτημα συμπεριφοράς».
Η Σμιτς είναι η ιδρυτική διευθύντρια του «Moving Through Cancer», του προγράμματος στο οποίο συμμετέχει ο Κόλκερ. Το πρόγραμμα είναι προσαρμοσμένο σε κάθε ασθενή: ορισμένοι χρειάζονται περισσότερη υποστήριξη, ενώ άλλοι «είναι αρκετά καλά ώστε να πάνε να παίξουν λίγο πίκλμπολ», λέει.
Η 68χρονη Κίμπερλι Μπάρκερ υπέφερε από πόνους στη μέση και στο ισχίο, καθώς και από κόπωση, μετά τη θεραπεία της για καρκίνο της ουροδόχου κύστης και της μήτρας. Η Μπάρκερ, που έφτιαχνε παπλώματα και συνήθιζε να κάνει ποδήλατο με τον σύζυγό της σε μονοπάτια κοντά στο σπίτι τους, στην κομητεία Μπάτλερ της Πενσιλβάνια, έχασε τη διάθεση να κάνει όσα αγαπούσε. «Ημουν τόσο κουρασμένη, χωρίς ενέργεια, χωρίς αντοχή», διηγείται.
Συναντιόταν με τη Μάστεν, τη γυμνάστρια, μία φορά την εβδομάδα επί 12 εβδομάδες και έκανε τις ασκήσεις που της πρότεινε και στο διάστημα ανάμεσα στις συναντήσεις τους. Συνέχισε να τις κάνει και μετά τη λήξη του προγράμματος και τώρα αισθάνεται ότι ξαναβρήκε τον εαυτό της. Μαζί με τον σύζυγό της έχουν ξαναρχίσει τις βόλτες με το ποδήλατο.
Η επιτυχία
Χάρη στην επιτυχία του προγράμματος σε ανθρώπους όπως η Μπάρκερ, το UPMC αποφάσισε να το προσφέρει από την επόμενη χρονιά σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, μέσω του προγράμματος ασφάλισης υγείας των εργαζομένων του.
Το δίκτυο υγείας του UPMC θα είναι το πρώτο στις ΗΠΑ που θα προσφέρει ασφαλιστική κάλυψη για προγράμματα άσκησης για ασθενείς με καρκίνο, επισημαίνει η Σμιτς. Η ίδια και οι συνάδελφοί της υποστήριξαν την ανάγκη αυτής της κάλυψης επικαλούμενοι τυχαιοποιημένες δοκιμές, οι οποίες έδειξαν ότι η άσκηση περιόριζε το κόστος, μειώνοντας τις νοσηλείες, τις επισκέψεις στα επείγοντα και τις έκτακτες επισκέψεις σε ιατρεία.
«Αυτή η εφαρμογή του προγράμματος από το UPMC αποτελεί ένα τεράστιο πείραμα», τονίζει η Σμιτς. Αν πετύχει, το νοσοκομείο σχεδιάζει να το επεκτείνει σε όλους τους τύπους καρκίνου το 2028. Η Σμιτς πίεσε επίσης για να ενταχθεί η άσκηση στα πρότυπα που πρέπει να τηρούν τα ογκολογικά νοσοκομεία για να λάβουν συγκεκριμένη διαπίστευση, κάτι που θα συμβεί αργότερα φέτος.
«Δεν είναι πια απλώς κάτι που καλό θα ήταν να υπάρχει», λέει η Σμιτς. «Είναι μια θεραπευτική παρέμβαση που πρέπει να εφαρμόζεται – και πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους τους ασθενείς».