Αργότερα θα καλύψει και τη ναζιστική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση αλλά και πολλά άλλα μέτωπα. Το 1940 ο ατρόμητος Stowe βρίσκεται ως ανταποκριτής (της "Chicago Daily News", της "New York Post" και των βρετανικών "Daily Telegraph" και "Morning Post") στην Πίνδο, μαζί με τους Έλληνες, και καλύπτει την αντεπίθεση και την επέλασή τους.
Μετά τη γερμανική εισβολή, καθώς συνεχίζει να καλύπτει διάφορα μέτωπα, γράφει ένα μικρό βιβλιαράκι, "A Lesson from the Greeks", που θα εκδοθεί στο Λονδίνο το 1942. Μετά τον πόλεμο, η χώρα μας θα τον τιμήσει με τον Ελληνικό Πολεμικό Σταυρό, το στρατιωτικό μετάλλιο που απονέμεται για γενναίες πράξεις στο πεδίο της μάχης. Πέθανε στα 95 του, το 1994, και δυστυχώς είναι σήμερα άγνωστος στην Ελλάδα. Το κείμενο δημοσιεύεται στις αρχές Δεκεμβρίου 1940 σε πολλές αμερικανικές και βρετανικές εφημερίδες.
«Εγώ και ο Edmund Stevens [ανταποκριτής της Christian Science Monitor] είμαστε οι μοναδικοί ανταποκριτές που διασχίσαμε ολόκληρη την Αλβανία, ολόκληρο το μέτωπο, από τη μια άκρη μέχρι την άλλη. Το ορεινό τοπίο είναι φανταστικό, πανέμορφο. Ταξιδεύαμε δέκα μέρες αδιάκοπα, 400 χιλιόμετρα, κυρίως με αυτοκίνητο αλλά και με άλογα ή και με τα πόδια μέσα στις λάσπες.
Σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής μας βλέπουμε τα ελληνικά στρατεύματα να μην σταματούν ούτε ένα λεπτό, ανεξάρτητα των καιρικών συνθηκών. Προχωρούν μπροστά πιέζοντας, αναγκάζοντας τους εχθρούς τους να υποχωρούν. Είναι λοιπόν τώρα η στιγμή να μιλήσουμε γι' αυτόν τον απίστευτο Ελληνικό στρατό. Τι είδους στρατός είναι αυτός στην πραγματικότητα;
Όταν τους βλέπεις τους Έλληνες για πρώτη φορά σε εξαπατά η εμφάνισή τους. Είναι μικροκαμωμένοι, κοντούληδες, ο μέσος όρος του ύψους τους είναι 1,65. Πλέουν, κυριολεκτικά, μέσα στις στολές τους. Μοιάζει να είναι ένα-δύο νούμερα μεγαλύτερες απ' αυτές που θα τους ταίριαζαν.
Όταν τους πρωτοδείς σου φαίνονται εντελώς ανοργάνωτοι. Όταν τους ακούς να μιλούν μεταξύ τους ζωηρά, υποψιάζεσαι ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι αδύνατον να οργανωθούν αποτελεσματικά σε έναν κοινό σκοπό.
Αλλά σύντομα θα ανακαλύψεις ότι αυτοί οι στρατιώτες που σου φαίνονται τόσο ασήμαντοι είναι ικανοί να γίνουν εντυπωσιακά αποτελεσματικοί. Διότι κάτω από τις φωνές και τις χειρονομίες τους, που σου δίνουν την εικόνα του χάους, πετυχαίνουν πάντα τον σκοπό τους και δεν τους σταματά κανένα εμπόδιο.
Αυτοί οι σκληροτράχηλοι αδύνατοι μικροκαμωμένοι Έλληνες διαθέτουν ένα εκπληκτικό ψυχικό σθένος, έχουν αντοχή και κυρίως έχουν την θέληση να νικήσουν. Δεν έχω δει ποτέ ανθρώπους που πραγματικά να μεταμορφώνονται, να ανθίζουν μέσα στον πόλεμο, όπως αυτοί οι ζωηροί μικροσκοπικοί Έλληνες στρατιώτες. Όπου και να πηγαίναμε συναντούσαμε αυτούς τους λασπωμένους, βρώμικους, χαμογελαστούς άντρες. Μετά από μια νύχτα φοβερά κουραστικής πορείας πάνω σε αδιάβατα και θανάσιμα επικίνδυνα ορεινά μονοπάτια, οι Έλληνες στρατιώτες συνηθίζουν να φωνάζουν και να πανηγυρίζουν μόλις τα περάσουν.
Τους βλέπεις να προχωρούν αργά κάτω από ασταμάτητη βροχή, πάνω σε μουλάρια, απειλώντας τους «Μακαρονάδες» και χειρονομώντας ζωηρά για να δείξουν τι θα κάνουν στους Ιταλούς όταν τους προφτάσουν. Οι χειρονομίες τους είναι αριστουργήματα μιμητικής και πάντα συνοδεύονται από γκριμάτσες που φαίνονται διαβολικές αλλά είναι καλοσυνάτες.
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι αυτή τη στιγμή ο Ελληνικός Στρατός είναι ο πιο ενθουσιώδης στρατός στον κόσμο. Μην λογαριάζοντας τη λάσπη, τη βροχή και το χιόνι, μη λογαριάζοντας τα αμέτρητα φαράγγια, τους γκρεμούς και τις χιονισμένες κορφές που πρέπει να κατακτήσουν, τη μία μέρα μετά την άλλη, προχωρούν αδιάκοπα μπροστά.
Αυτοί οι άντρες με τους σιδερένιους μύες και τις ζεστές καρδιές, αυτά τα ταπεινά, απλά παιδιά της Ελλάδας, θα κλέψουν τις καρδιές σας με το κουράγιο και τον αυθορμητισμό τους. Θα καταλάβετε τότε γιατί οι αξιωματικοί τους όταν αναφέρονται σ' αυτούς, μιλούν μ' αυτήν την ήρεμη περηφάνια.»
Ο βρετανός George Whitelaw είναι κι αυτός σήμερα άγνωστος στην Ελλάδα. Όμως κάποτε το όνομά του ήταν όχι μόνο γνωστό αλλά και εξαιρετικά δημοφιλές, κυρίως στις Ελληνίδες και τους Έλληνες που σπούδαζαν ή ζούσαν μόνιμα στην Μεγάλη Βρετανία το φθινόπωρο του 1940, γιατί ήταν ο Βρετανός σκιτσογράφος που ασχολήθηκε όσο λίγοι συνάδελφοί του με την ηρωική άμυνα των Ελλήνων ενάντια στις δυνάμεις του Άξονα. Ο George Whitelaw γεννήθηκε τον Ιούνιο του 1887 σε ένα σκοτσέζικο χωριουδάκι έξω από τη Γλασκόβη. Ο πατέρας του ήταν ο γιατρός του χωριού αλλά ο Whitelaw αντί να ακολουθήσει το επάγγελμα του πατέρα του αποφάσισε να σπουδάσει στη Σχολή Καλών Τεχνών της Γλασκόβης. Από 17 ετών εργάζεται σε διάφορα έντυπα ως σκιτσογράφος, κυρίως στο περίφημο περιοδικό "Punch". Το 1938 παίρνει τη θέση του Will Dyson ως ο σκιτσογράφος της ιστορικής εφημερίδας "Daily Herald". H "Daily Herald" ήταν η σημαντικότερη εφημερίδα από όσες υποστήριζαν το κόμμα των Εργατικών στο μεσοπόλεμο. Επειδή η "Daily Herald" ήταν αριστερή τα σκίτσα του Whitelaw για την Ελλάδα δεν αναδημοσιεύονταν αυτόματα στις ελληνικές εφημερίδες, όπως τα σκίτσα άλλων σπουδαίων Άγγλων σκιτσογράφων. Έτσι δεν γνωρίζω αν αυτό το περίφημο αντιφασιστικό σκίτσο του Whitelaw αναδημοσιεύθηκε στις ελληνικές εφημερίδες το φθινόπωρο του 1940. Όμως είχε μεγάλη παγκόσμια επιτυχία και αναδημοσιεύθηκε σε πολλές αμερικανικές εφημερίδες. Αργότερα, μετά τον πόλεμο, έγινε γνωστό και στην Ελλάδα.
Αν και είναι το πιο γνωστό και δημοφιλές του Whitelaw δεν είναι το καλύτερο. Υπάρχει άλλο ένα, συγκλονιστικό σκίτσο, το αριστούργημά του. Δημοσιεύεται τον Απρίλιο του 1941, καθώς οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Ελλάδα και μετά την είσοδό τους στην Αθήνα.
Το απόσπασμα που παραθέτει προέρχεται από το ποίημα "Horatius" του Thomas Babington Macaulay. Είναι το πρώτο της συλλογής "Lays of Ancient Rome" (1881) που έχει σαν θέμα τέσσερα ηρωικά περιστατικά της πρώιμης ρωμαϊκής ιστορίας. Ειδικά στο "Horatius" ο Macaulay περιγράφει με επικό τρόπο τον ηρωισμό του Οράτιου και των δύο συντρόφων του που κράτησαν μια γέφυρα στο ποταμό Τίβερη έχοντας απέναντί τους τον στρατό των Ετρούσκων. Οι τρεις νέοι κράτησαν τη γέφυρα μέχρι να κατορθώσουν οι συμπολίτες τους να τη γκρεμίσουν εμποδίζοντας έτσι τους Ετρούσκους να επιτεθούν στη απροετοίμαστη Ρώμη.
Ο Whitelaw προσθέτει στο κάτω μέρος του σχεδίου του αυτή τη φράση για τον πληγωμένο και ετοιμοθάνατο εύζωνο: «Τα κατορθώματά του θα ζουν για πάντα – Η πατρίδα του θα αναγεννηθεί».
*Ο κ. Αριστείδης Ν. Χατζής είναι καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου και Θεωρίας Θεσμών και διευθυντής του Εργαστηρίου Πολιτικής και Θεσμικής Θεωρίας και Ιστορίας των Ιδεών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το βιβλίο του «Ο Ενδοξότερος Αγώνας: Η Ελληνική Επανάσταση του 1821» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.
