Ηεπαναφορά του Στράτη Μυριβήλη στον δημόσιο διάλογο είναι ένα από τα χαμηλόφωνα αλλά πολυδιάστατα φαινόμενα των τελευταίων ετών. Οι εκδόσεις Εστία, που εκδίδουν τα έργα του, η εγγονή του συγγραφέα, Χριστίνα Αγγελοπούλου, που επιμελείται το αρχείο του και την πλούσια παρακαταθήκη του, η μεταφορά κειμένων του στο θέατρο, οι μεταφράσεις έργων του και η έκδοση τίτλων με εξαρχής επιμέλεια, στοιχειοθετούν το περιβάλλον σύγχρονης προβολής του Στράτη Μυριβήλη.
Πρόσφατα, η κυκλοφορία των πρώτων διηγημάτων του, γραμμένων το 1915 στη Λέσβο, με τίτλο «Κόκκινες ιστορίες» (επιμέλεια: Νίκη Λυκούργου, εκδ. Εστία), αποτέλεσε νέα αφορμή για τη μελέτη του έργου του. Η παρουσίαση του βιβλίου έφερε από την Ιταλία και τον Φραντσέσκο Κολαφέμινα, φιλόλογο και ελληνιστή, ο οποίος μεταφράζει τώρα στα ιταλικά το μυθιστόρημα «Η Παναγιά η Γοργόνα». Η ομ. καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ΕΚΠΑ Χριστίνα Ντουνιά έγραψε μια εξαιρετική ανάλυση σχετικά με τα διηγήματα στις «Κόκκινες ιστορίες», που αποκαλύπτουν το βάθος του Μυριβήλη από νεαρή ηλικία. Ειδικά το διήγημα «Κιλκίς», που αναφέρεται στην αιματηρή μάχη των Βαλκανικών Πολέμων, όπου ο Μυριβήλης τραυματίστηκε, υπήρξε εμπειρία που επέδρασε σημαντικά στην κοσμοθεωρία του.
Πίσω όμως από αυτήν την εξωστρέφεια της τελευταίας δεκαετίας, υπάρχει το σπινθηροβόλο πνεύμα του ίδιου του συγγραφέα. Ο Μυριβήλης όχι μόνο επιβίωσε δείχνοντας αξιοσημείωτη αντοχή στον χρόνο, αλλά γίνεται πλέον στις δικές μας ημέρες ένας πυκνωτής μιας εντυπωσιακής λογοτεχνικής αναβάπτισης.
Στο θέατρο
Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Γιαννακόπουλος, που τα τελευταία χρόνια ασχολείται εις βάθος με τον Μυριβήλη, θα παρουσιάσει εκ νέου στο θέατρο τις «Χρωματιστές ιστορίες» (μια παράσταση του ΔΗΠΕΘΕ Κέρκυρας). Επίσης, για τέταρτη χρονιά παρουσιάζεται στο θέατρο Olvio η παράσταση «Οι κάλπηδες», σε σκηνοθεσία Κώστα Παπακωνσταντίνου.
Ως δημιουργός με βαθιά αίσθηση της Ιστορίας, βιωμένης στο πετσί του, ο Μυριβήλης εκβάλλει στην εποχή μας με ρεαλιστική απόσταση από το φιλοπόλεμο πνεύμα της Μεγάλης Ιδέας. Αυτή η ωρίμανση, που συνέβη στα νεανικά του χρόνια λόγω των βιωμάτων του στα χαρακώματα, τον καθιστά διεθνή, διαχρονικό και εντυπωσιακά γνήσιο. Η γνησιότητα του λόγου του μας τον παραδίδει λαμπερά διαυγή και ταυτόχρονα με σκοτεινές λάμψεις, σαν να αντλεί από μια χθόνια δύναμη, όπως έγραφε ο Ανδρέας Καραντώνης στην «Καθημερινή» το 1960.
Ο Μυριβήλης πριν και μετά τον πόλεμο είναι ο Μυριβήλης που ανδρώνεται μέσα από την επίγνωση της καταστροφής. Ενσωματώνει τον μεταβολισμό του 19ου στον 20ό αιώνα, ενηλικιώνεται στα χαρακώματα και ορίζει μια ανάγκη να μιλήσει με τη γλώσσα του αίματος. Αν η μάχη στο Κιλκίς ήταν μια αφετηρία, η εξέλιξη της πολεμικής δεκαετίας θα δώσει τη «Ζωή εν τάφω».
Αλλά, όσο διεθνής έμελλε να γίνει ο Μυριβήλης, ο Λέσβιος και μετέπειτα Αθηναίος, άλλο τόσο Ελληνας παραμένει δεμένος στο άρμα της γλώσσας. Τα ελληνικά του είναι η χυμώδης, παλλόμενη δημοτική, που τη δαμάζει σαν θεριό. Σήμερα, η συνάντηση με πρώιμα κείμενα, όπως αυτά που διαβάζουμε στις «Κόκκινες ιστορίες», ανανεώνει τις πηγές κατανόησης της διάνοιας του Μυριβήλη.
