Εντυπωσιακή σύναξη στην Αθήνα από μεθαύριο για δυο ημέρες και κοινές αποφάσεις κατά της Ρωσίας μέχρι το 2027..Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η στρατηγική αντιπαράθεση με τη Ρωσία, ο ανασχεδιασμός της αρχιτεκτονικής άμυνας και ενεργειακής ασφάλειας στην Ευρώπη, υπό το πρίσμα της νέας «επιθετικής και αντισυμβατικής» αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, προσφέρουν ευνοϊκή συγκυρία για την ανάδειξη της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο αλλά και πάροχο ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή. Υπερήφανη για το γεγονός και τον ρόλο της η Κυβέρνηση.
Μετά το ναυάγιο έργων όπως ο αγωγός Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολης και ο EastMed, ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Gas Corridor), ως πυλώνας της ενεργειακής ασφάλειας της Ανατολικής Ευρώπης και της Ουκρανίας-Ουγγαρίας, δεν είναι πλέον ένα απλό σχέδιο, αλλά έχει πάρει σάρκα και οστά. Από μεθαύριο μάλιστα θα λάβει και επισήμως τη στήριξη των ΗΠΑ.
Ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να αποτελέσει πλέον μια βασική πύλη εισόδου αμερικανικού -και όχι μόνο- LNG προς την Ανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία,καθώς συνιστά ένα σημαντικό βήμα για την ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία.
Μια απεξάρτηση που έχει όχι μόνο οικονομική, αλλά και μείζονα γεωπολιτική σημασία, αφού στερεί τεράστιους οικονομικούς πόρους από τη ρωσική πολεμική μηχανή και συγχρόνως αφαιρεί από τη Μόσχα τον μοχλό πίεσης που για δεκαετίες κρατούσε στα χέρια της, ώστε να επιβάλλει την επιρροή της ακόμη και σε σημαντικές χώρες της Ευρώπης, όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Αυστρία, η Πολωνία κ.ά.
Η συγκυρία είναι ευνοϊκή, καθώς συμπίπτει με την απόφαση της Ε.Ε. να διακόψει σταδιακά τις αγορές ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την αναζήτηση νέων πηγών ενέργειας, κυρίως LNG, με προέλευση από τις ΗΠΑ, το Κατάρ και άλλους αναδυόμενους παραγωγούς.
Προτεραιότητα
Ωστόσο, η προτεραιότητα θα δοθεί στο αμερικανικό LNG, καθώς αυτή η επιλογή έχει συνδεθεί ευθέως από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ με τις νέες στρατηγικές ισορροπίες που διαμορφώνονται, αλλά και με τη διατήρηση σε υψηλό επίπεδο της Διατλαντικής Σχέσης και της συνεργασίας ασφάλειας Ε.Ε. - ΗΠΑ. Ο Κάθετος Διάδρομος επίσης παρακάμπτει τα Στενά και τη Μαύρη Θάλασσα, τη στιγμή που η Τουρκία αδυνατεί να συμμορφωθεί με τις «υποδείξεις» του προέδρου Τραμπ για διακοπή των προμηθειών ενέργειας από τη Ρωσία.
Η Τουρκία, σε μια κίνηση καλής θέλησης, προχώρησε σε δύο συμφωνίες για μακροχρόνια συμβόλαια αγοράς αμερικανικού LNG, ωστόσο η οριστική αποκοπή από τη Μόσχα δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς εξακολουθεί να αγοράζει έως και τα 2/3 του εισαγόμενου πετρελαίου της από τη Ρωσία, με εκπτώσεις έως και 15%, εξοικονομώντας δισεκατομμύρια δολάρια και περιορίζοντας τον πληθωρισμό.
Παράλληλα, πάνω από το 40% των τουρκικών εισαγωγών σε φυσικό αέριο προέρχεται από τη Ρωσία σε ανταγωνιστικές τιμές. Η επιλογή αυτή του Τούρκου προέδρου δημιουργεί καχυποψία και επιφυλάξεις, οδηγώντας σε πιο ασφαλείς και αξιόπιστες λύσεις για τη μεταφορά του αμερικανικού LNG στην Ανατολική Ευρώπη.
Ο ρόλος της Ελλάδας στην τροφοδοσία της Ανατολικής Ευρώπης και της Ουκρανίας, μέσω των υποδομών LNG στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη, μια αγορά που εκτιμάται ότι θα χρειαστεί 16 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου μετά το κλείσιμο της στρόφιγγας του ρωσικού αερίου, είναι καθοριστικός.
Αυτός ο ρόλος θα επιβεβαιωθεί την ερχόμενη Πέμπτη και Παρασκευή στη Σύνοδο Σύμπραξης για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (R-TEC), που πραγματοποιείται στη χώρα μας με τη συμμετοχή δύο κορυφαίων Αμερικανών αξιωματούχων: του υπουργού Εσωτερικών και «τσάρου» της Ενέργειας Νταγκ Μπέργκαμ και του υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ, και πιθανότατα και του υφυπουργού Εξωτερικών Μάικλ Ρήγα, ενώ έχουν προσκληθεί 24 υπουργοί Ενέργειας από την Ε.Ε. και τα Βαλκάνια.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η αμερικανική αποστολή θα αποτελείται από σχεδόν 50 άτομα, στελέχη των υπουργείων Ενέργειας, αλλά και εκπροσώπους μεγάλων αμερικανικών εταιρειών, οι οποίοι θα συζητήσουν σχέδια συνεργασίας και επενδύσεων.
Κορυφαίο θέμα στην ατζέντα θα είναι ο Κάθετος Διάδρομος. Η πραγματοποίηση της συνάντησης αυτής στην Αθήνα είναι αποτέλεσμα των επιλογών του επιτελείου Τραμπ, αλλά και των προσπαθειών που κατέβαλε η ελληνική κυβέρνηση, ιδίως ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου και ο ΥΠΕΞ Γιώργος Γεραπετρίτης.
Ο Κάθετος Διάδρομος παρακάμπτει τα Στενά και τη Μαύρη Θάλασσα, τη στιγμή που η Τουρκία αδυνατεί να συμμορφωθεί με τις «υποδείξεις» του προέδρου Τραμπ για διακοπή των προμηθειών ενέργειας από τη Ρωσία
Αφετηρία η Ρεβυθούσα
Στον Κάθετο Διάδρομο, ένα πρώτο σημαντικό βήμα έγινε με την πρώτη δημοπρασία που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα και η οποία στέφθηκε με επιτυχία για τη δέσμευση ποσοτήτων LNG που, με αφετηρία τη Ρεβυθούσα, θα προωθηθούν μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας, με τελικό προορισμό την Ουκρανία. Η Ουκρανία δίνει έναν τιτάνιο αγώνα προκειμένου να εξασφαλίσει επαρκή ενεργειακά αποθέματα εν όψει του χειμώνα που έρχεται, την ώρα που κρίσιμες ενεργειακές της υποδομές έχουν υποστεί σοβαρά πλήγματα από ρωσικούς πυραύλους.
Η εξέλιξη αυτή υπήρξε αποτέλεσμα της συντονισμένης δράσης των διαχειριστών του Κάθετου Διαδρόμου, του ΔΕΣΦΑ (Ελλάδα), της Bulgartransgaz (Βουλγαρία), της Transgaz (Ρουμανία), της VestMoldTransgaz (Μολδαβία) και της GTSOU (Ουκρανία). Οι εταιρείες αυτές προσέφεραν ένα ελκυστικό πρόγραμμα μεγαλύτερης διάρκειας, αλλά και με χαμηλότερα τέλη διαμετακόμισης, κάτι που συμφωνήθηκε σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα, με τη συμμετοχή και του κ. Παπασταύρου.
Η πρωτοβουλία αυτή ήρθε στην κατάλληλη συγκυρία, καθώς υπάρχει πιεστική ανάγκη της Ουκρανίας για εισαγωγές φυσικού αερίου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η ζήτηση για εισαγωγές αναμένεται να είναι αυξημένη κατά περίπου 10% σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Η επιλογή του Κάθετου Διαδρόμου θα απαιτήσει και μια σειρά μεγάλων συμπληρωματικών έργων, με κινητοποίηση σημαντικών επενδύσεων, μέρος των οποίων θα διεκδικήσουν και ελληνικές εταιρείες, ενεργειακές και κατασκευαστικές.
Πέραν των εγκαταστάσεων της Ρεβυθούσας και του FSRU της Αλεξανδρούπολης, κρίνεται απαραίτητη και η κατασκευή ενός δεύτερου FSRU για την εξυπηρέτηση της ζήτησης, ενώ προετοιμάζονται και οι back-to-back συμφωνίες για τη μεταπώληση των ποσοτήτων φυσικού αερίου στη Βουλγαρία, στη Ρουμανία, στην Ουγγαρία, στη Μολδαβία και την Ουκρανία. Σχέδια τα οποία δείχνουν ελκυστικά για την προσέλκυση κορυφαίων αμερικανικών funds, ώστε να συμμετάσχουν μέσω παροχής κεφαλαίων και εγγυήσεων, στηρίζοντας έτσι στην πράξη την τιτάνια προσπάθεια ανοικοδόμησης της Ουκρανίας και απεξάρτησης της Ανατολικής Ευρώπης από τη ρωσική ενέργεια.
Στην ελληνοαμερικανική συνεργασία σημαντική θέση κατέχει, βεβαίως, και η εμπλοκή των δύο κορυφαίων πετρελαϊκών εταιρειών Chevron και ExxonMobil στα οικόπεδα νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Οι δύο αμερικανικοί κολοσσοί θέλουν να είναι παρόντες στην περιοχή, πολύ περισσότερο τώρα που η εποχή των υδρογονανθράκων δεν φαίνεται να τελειώνει τόσο γρήγορα όσο είχε θεωρηθεί, ειδικά μάλιστα μετά την εκλογή Τραμπ, αλλά και με την αμφισβήτηση της βιωσιμότητας του σχεδιασμού για γρήγορη πράσινη μετάβαση.
Ομως για την Ελλάδα είναι εξαιρετικής σημασίας η παρουσία των δύο αμερικανικών κολοσσών σε μια ευαίσθητη περιοχή, όπου οι θαλάσσιες ζώνες δεν έχουν ακόμη οριοθετηθεί και αποτελούν σημείο αντιπαραθέσεων και τριβών. Η Ελλάδα, επίσης, έχει ρόλο και στη μεταφορά αζερικού φυσικού αερίου μέσω TANAP και TAP, καθώς μετά τις τελευταίες εξελίξεις αναμένεται να αυξηθεί η χωρητικότητά τους ώστε να καλυφθούν οι πρόσθετες ανάγκες.
Κλειδί η Αλεξανδρούπολη
Οι ραγδαίες εξελίξεις στην ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας καθιστούν, επί του πεδίου αυτή τη φορά, την Ελλάδα ως ενεργειακό κόμβο, με καταλυτικό ρόλο τη θέση της Αλεξανδρούπολης.
Ο Κάθετος Διάδρομος (Vertical Corridor) που θα διασυνδέει την Αλεξανδρούπολη με Βουλγαρία, Ρουμανία, Ουγγαρία και μέσω αυτών τις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης δεν είναι ένα απλό σχέδιο στα χαρτιά, καθώς με την επίσημη στήριξη των ΗΠΑ μπαίνει σε φάση υλοποίησης.
Στόχος του έργου του Κάθετου Διαδρόμου είναι να μεταφέρει υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από την Αλεξανδρούπολη προς την Ευρώπη. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο θα φτάνει με πλοία στις εγκαταστάσεις και τους αποθηκευτικούς χώρους της μονάδας υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) στην Αλεξανδρούπολη, όπου και θα επαναεριοποιείται και θα διοχετεύεται στον κάθετο αγωγό. Ο αγωγός, όμως, θα λειτουργεί και αμφίδρομα, καθώς θα μπορεί να υποδέχεται και φυσικό αέριο από την Κασπία μέσω του TAP.
Με την υλοποίηση αυτού του μεγαλόπνοου έργου εξασφαλίζονται η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και η απεξάρτηση από τη Ρωσία. Δημιουργείται, δε, η δυνατότητα διαφοροποίησης πηγών (προμηθευτών) και οδεύσεων του φυσικού αερίου. Μελλοντικά, επίσης, ο αμφίδρομος Κάθετος Διάδρομος θα μπορεί να υποστηρίξει και την πράσινη μετάβαση γιατί το ίδιο δίκτυο θα μπορεί να μεταφέρει και το φιλικό προς το περιβάλλον υδρογόνο.
Το όλο έργο είναι στρατηγικής σημασίας για ολόκληρη την Ευρώπη, και γι' αυτό η Ε.Ε. το υποστηρίζει, χαρακτηρίζοντάς το «πρόγραμμα κοινού ενδιαφέροντος» με ό,τι αυτό συνεπάγεται στη χρηματοδότηση και στήριξη της υλοποίησης.
*Οχι στη ρωσική γλώσσα