Δεν πρόλαβε η ΕΕ να πάρει μια ανάσα μετά την νίκη του φιλοευρωπαϊστή Πέτερ Μαγιάρ στην Ουγγαρία και ήρθαν τα αποτελέσματα των εκλογών στη Βουλγαρία να της δημιουργήσουν νέο πονοκέφαλο.
Μετά από οκτώ εθνικές εκλογές μέσα σε πέντε χρόνια, οι πολίτες της Βουλγαρίας έδωσαν χθες (19/4) με 44,7% (στο 97% των καταμετρημένων ψήφων) συντριπτική πλειοψηφία στον κεντροαριστερό συνασπισμό «Προοδευτική Βουλγαρία» του Ρούμεν Ράντεφ.
Η κατάρρευση του παλαιού συστήματος και η εκλογική εκτόξευση
Ο Ράντεφ, 62 χρονών, πιλότος μαχητικών αεροσκαφών, πρώην κομουνιστής και πρόεδρος της Βουλγαρίας από το 2017 μέχρι το 2026, έκανε μια σύντομη προεκλογική καμπάνια υποσχόμενος ότι θα δώσει τέλος στην ολιγαρχία, τη μαφία και τη διαφθορά. Εκμεταλλεύτηκε την αγανάκτηση των πολιτών απέναντι σε όλα τα κόμματα που συμμετείχαν σε κυβερνήσεις συνασπισμού χωρίς να φέρουν αποτελέσματα και κέρδισε ψήφους από όλο το ιδεολογικο-πολιτικό φάσμα και από τους νέους.
Το μέχρι πρότινος κυβερνών κεντροδεξιό κόμμα GERB ,του πρώην πρωθυπουργού Μπόικο Μπορίσοφ, καταποντίστηκε στο 13,4%, από 26% τον Οκτώβριο του 2024. Τρίτος ήρθε ο κεντρώος συνασπισμός «Συνεχίζουμε τις Αλλαγές – Δημοκρατική Βουλγαρία» με 12,9% , τέταρτο το «Κίνημα Δικαιωμάτων και Ελευθεριών» του αμφιλεγόμενου μεγαλοεπιχειρηματία Ντελιάν Πεέφσκι με 6,7 % και πέμπτο το εθνικιστικό ακροδεξιό «Αναβίωση» με 4,3%.
Με εκλογική συμμετοχή 50%, αυξημένη κατά 12 μονάδες από τις τελευταίες εκλογές και την πρόβλεψη ότι θα έχει αυτοδύναμη κυβέρνηση με 130 από τις 240 έδρες, ο Ρούμεν Ράντεφ θα γίνει ο πιο ισχυρός πρωθυπουργός τον τελευταίων ετών.
Το «χάσμα» μεταξύ Ανατολής και Δύσης
Προεκλογικά ο Ράντεφ δεν πήρε ξεκάθαρες θέσεις ως προς την εξωτερική πολιτική που θα ακολουθήσει, προκειμένου να διατηρήσει την ελκυστικότητά του σε όλες τις ομάδες ψηφοφόρων. Το ένα τρίτο της χώρας είναι υπέρ της Ρωσίας και άλλο ένα τρίτο υπέρ της Ευρώπης. Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία το 2022, λόγω των θρησκευτικών και γλωσσικών δεσμών με τη Ρωσία, η πολιτική στη Βουλγαρία έχει αλλάξει σε ένα χάσμα Ανατολής έναντι Δύσης, σύμφωνα με ανάλυση του ιδρυτή του πρακτορείου δημοσκοπήσεων Myara, Παρβάν Σιμεόνοφ.
Σε μια πρώτη ανάγνωση ο νέος ηγέτης της Βουλγαρίας είναι φιλορώσος και ευρωσκεπτικιστής. Στο παρελθόν έχει κατακρίνει την ευρωπαϊκή βοήθεια στην Ουκρανία διότι, όπως ισχυρίζεται, έτσι παρατείνεται ο πόλεμος με τη Ρωσία. Έχει εκφραστεί κατά της αμυντικής συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας μεταξύ Βουλγαρίας και Ουκρανίας, η οποία υπεγράφη μόλις πριν ένα μήνα. Υποστηρίζει ότι πρέπει να αποκατασταθεί ο διάλογος με τη Ρωσία, ειδικά στα ενεργειακά θέματα.
Η «σκιά» του Όρμπαν και το μέλλον στην Ευρωζώνη
Λίγο πριν την ένταξη της Βουλγαρίας στη ευρωζώνη, υπό την προεδρική του ιδιότητα τότε, ζήτησε να γίνει δημοψήφισμα επί του θέματος. Η κυβέρνηση απέρριψε την πρόταση, παρότι η πλειοψηφία των πολιτών ήταν κατά της υιοθέτησης του ευρώ.
Αν και ο νικηφόρος συνασπισμός του έχει αριστερό πρόσημο, ο Ράντεφ έχει εκδηλώσει επανειλημμένα τον θαυμασμό του για τον πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν.
Τον Ιούνιο του 2019, άσκησε βέτο στην απόκτηση 16 μαχητικών αεροσκαφών F-16 από τις ΗΠΑ. Το βέτο ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλές και η τότε κυβέρνηση προχώρησε στην αγορά.
Αυτές του οι θέσεις έχουν δημιουργήσει ανησυχία στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ ότι η Βουλγαρία θα είναι η νέα «φωνή» του Κρεμλίνου στους οργανισμούς αυτούς, αντικαθιστώντας τον Όρμπαν, ιδίως στο θέμα της βοήθειας προς την Ουκρανία.
«Πραγματισμός» ή ρήξη με την ΕΕ;
«Πρέπει να γνωρίζετε ότι η Βουλγαρία θα κάνει προσπάθειες να συνεχίσει τον ευρωπαϊκό της δρόμο αλλά πιστέψτε με, μια ισχυρή Βουλγαρία, σε μια ισχυρή Ευρώπη, χρειάζεται πραγματισμό, γιατί η Ευρώπη έχει γίνει θύμα της φιλοδοξίας της να είναι ένας ηθικός ηγέτης σε έναν κόσμο χωρίς κανόνες», δήλωσε ο Ράντεφ μετά την ανακοίνωση των πρώτων αποτελεσμάτων των εθνικών εκλογών στην Βουλγαρία.
Ο «πραγματισμός» παραπέμπει κυρίως στα ενεργειακά, όπου η Βουλγαρία είναι ακόμα μία από τις χώρες της ΕΕ με την μεγαλύτερη ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Παρότι η οικονομία της έχει βελτιωθεί τα τελευταία χρόνια, η Βουλγαρία παραμένει μία από τις φτωχότερες χώρες της ΕΕ.
Η Ρωσία καλοβλέπει τα αποτελέσματα των εκλογών. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι «φυσικά, τα λόγια του κ. Ράντεφ... καθώς και ορισμένων άλλων ευρωπαίων ηγετών σχετικά με την ετοιμότητά τους να επιλύσουν προβλήματα μέσω διαλόγου, μας ελκύουν».
Ο Ράντεφ υπεραμύνεται των φιλορωσικών δηλώσεών του ισχυριζόμενος ότι βάζει το εθνικό συμφέρον της Βουλγαρίας πάνω απ' όλα.
Ένα σκληρό παζάρι της νέας κυβέρνησης με την ΕΕ είναι αναμενόμενο, αλλά σε ποιο βαθμό ο Ρούμεν Ράντεφ είναι διατεθειμένος να δημιουργήσει προβλήματα στη λειτουργεία της Ένωσης και στην ομοφωνία των αποφάσεων, μένει να το δούμε.
Το προφίλ του Ράντεφ και το προηγούμενο της Ιταλίδας Πρωθυπουργού.
Ο 62χρονος Ρούμεν Ράντεφ, πρώην πιλότος μαχητικών αεροσκαφών, παραιτήθηκε τον περασμένο Ιανουάριο από τη θέση του προέδρου της Βουλγαρίας και προχώρησε στη δημιουργία νέου συνασπισμού, που βαπτίστηκε «Προοδευτική Βουλγαρία», για να συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές. Βρέθηκε αμέσως να προηγείται στις προθέσεις ψήφου. Όμως με διαρκείς προβληματισμούς να μιμηθεί και πόσο το (καταδικασμένο , εντυπωσιακά , στις εκλογές) αιρετικό μοντέλλο του Ούγγρου Πρωθυπουργού Ορμπαν.
Ο Ρούμεν Ράντεφ έχει εκφράσει επανειλημμένα επιφυλάξεις για τη στρατιωτική στήριξη της Δύσης στην Ουκρανία, γεγονός που τροφοδοτεί τον χαρακτηρισμό του ως «φιλορώσου». Ακόμη, είχε εκφράσει επιφυλάξεις για την ένταξη της Βουλγαρίας στην Ευρωζώνη, ζητώντας δημοψήφισμα για αυτό, κάτι που δεν είχε γίνει αποδεκτό από την προηγούμενη κυβέρνηση.
Οι περίπου 6,5 εκατομμύρια ψηφοφόροι στη Βουλγαρία κλήθηκαν χθες στις κάλπες για όγδοη φορά μέσα σε πέντε χρόνια, εν μέσω πολιτικής κρίσης, με αδύναμους κυβερνητικούς συνασπισμούς να μην καταφέρνουν να επιβιώσουν και την πίστη των πολιτών στις δημοκρατικές εκλογές να φθίνει.
Ο Ρούμεν Ράντεφ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας στη Βουλγαρία υποσχέθηκε να εξαλείψει τη διαφθορά και να εξασφαλίσει πολιτική σταθερότητα στη χώρα.
«Οι πολίτες απέρριψαν την αλαζονεία των παλαιών κομμάτων και δεν έπεσαν θύματα ψεμάτων και χειραγώγησης. Τους ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη τους», δήλωσε ο Ράντεφ κατά την ομιλία του αφότου ανακοινώθηκαν τα πρώτα αποτελέσματα.
«Αυτό που χρειάζεται η Ευρώπη αυτή τη στιγμή είναι κριτική σκέψη, ρεαλιστικές ενέργειες και αποτελεσματικότητα ώστε να οικοδομηθεί μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας και να αποκατασταθεί η βιομηχανική ισχύς και ανταγωνιστικότητα», συμπλήρωσε.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ως πρωθυπουργός θα ακολουθήσει παρόμοια γραμμή με τον Σλοβάκο ηγέτη Ρόμπερτ Φίτσο: θα διατηρεί δηλαδή επικριτικές θέσεις απέναντι στην ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία, χωρίς όμως να ασκεί βέτο, αναφέρει το BBC.
Αλλωστε, όπως τονίζει το Politico, ο Ράντεφ έχει αποφύγει άμεσα συγκρουσιακές θέσεις με τη Δύση και σε γενικές γραμμές ευθυγραμμίζεται με την κυρίαρχη ευρωπαϊκή γραμμή. Ακολουθεί το μοντέλλο προσαρμογής Ιταλίδας Πρωθυπουργού Μελόνι, που σταδιακά ξεπέρασε την προσκόλληση της στην αντιευρωπαική πολιτική του Ντ. Τράμπ.
Τα ευρωπαϊκά κονδύλια είναι ζωτικής σημασίας για τη Βουλγαρία, τη φτωχότερη χώρα της Ε.Ε., και οι Βούλγαροι ηγέτες παραδοσιακά αποφεύγουν κινήσεις ρήξης με τις Βρυξέλλες, σε αντίθεση με τον απερχόμενο Ούγγρο ηγέτη Βίκτορ Ορμπαν.
Ο Ράντεφ δήλωσε το βράδυ της Κυριακής ότι η Σόφια θα καταβάλει «προσπάθειες για να συνεχίσει την ευρωπαϊκή της πορεία», αλλά κάλεσε επίσης την Ε.Ε. να επιδείξει μεγαλύτερο «πραγματισμό» — χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει αν αναφερόταν άμεσα στις σχέσεις της με τη Ρωσία.
Ο νικητής των εκλογών έχει επίσης να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να βρει κοινό έδαφος με τις Βρυξέλλες σε θέματα που αφορούν την αναδιάρθρωση της δικαιοσύνης, η οποία μαστίζεται από διαφθορά.