Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έστειλε πάντως επιστολή στην Κομισιόν για γενική απαγόρευση στις ηλικίες μέχρι 15 χρονών εισηγούμενος μάλιστα πανευρωπαική απαγόρευση σχετικά.
Το γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο έκρινε ότι το μέτρο για τα social media περιορίζει το δικαίωμα των νέων στην έκφραση και την επικοινωνία
Το συνταγματικό δικαστήριο της Γαλλίας απέρριψε την Παρασκευή το νομοσχέδιο που θα απαγόρευε τη χρήση social media για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, ένα σημαντικό πλήγμα για τον Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος ζήτησε από την κυβέρνησή του να προσαρμόσει το μέτρο στη δικαστική απόφαση.
Το γαλλικό Συνταγματικό Συμβούλιο έκρινε με την απόφασή του ότι το νομοσχέδιο περιορίζει με δυσανάλογο τρόπο το δικαίωμα των ανηλίκων στην έκφραση και την επικοινωνία, και επιπλέον δεν προβλέπει επαρκή μέτρα προστασίας για την ιδιωτικότητα.
Όπως σχολιάζει το Politico, ο Μακρόν είχε θέσει ως προτεραιότητα την απαγόρευση για τη δεύτερη και και τελευταία θητεία του, και ήλπιζε να τη θέσει σε εφαρμογή τον Σεπτέμβριο, οπότε η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει πρόταση για πανευρωπαϊκά μέτρα προστασίας των νέων.
Το σχέδιο νόμου, το οποίο εγκρίθηκε τον Ιούλιο, θα καθιστούσε τη Γαλλία την πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που ακολουθεί το παράδειγμα της Αυστραλίας, η οποία απαγόρευσε τον περασμένο Σεπτέμβριο την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 16 σε πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram και το TikTok. Μέχρι στιγμής, πάντως, το μέτρο δεν δείχνει να φέρνει αποτέλεσμα.
Η αντίστοιχη απαγόρευση που προωθεί η ελληνική κυβέρνηση προγραμματίζεται να τεθεί σε ισχύ το 2027, ενώ αρκετές ακόμα χώρες, όπως η Δανία, η Ιταλία, η Σουηδία, η Αυστρία και η Πορτογαλία, προωθούν ανάλογους περιορισμούς.
Η ετυμηγορία
Το Συνταγματικό Συμβούλιο έκρινε ότι το Άρθρο 1 του νομοσχεδίου δεν προχωρά σε σαφείς διακρίσεις για τους κινδύνους κάθε μεμονωμένης πλατφόρμας, ούτε για τις διαφορές των παιδιών ως προς το πόσο ευάλωτα είναι.
Επιπλέον, η απαγόρευση θα εφαρμοζόταν σε πλατφόρμες για τις οποίες δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι απειλούν την υγεία και την ασφάλεια των ανηλίκων, ανέφερε το δικαστήριο.
«Απαγορεύοντας στους ανηλίκους κάτω των δεκαπέντε ετών την πρόσβαση σε ορισμένες διαδικτυακές υπηρεσίες, ο νόμος απαιτεί εκ των πραγμάτων από κάθε άτομο, ακόμη και από τους ενήλικες, να αποδεικνύουν την ηλικία τους πριν αποκτήσει πρόσβαση», ανέφερε το Συμβούλιο στην απόφασή του.
«Ωστόσο, επειδή δεν καθόρισε τις προϋποθέσεις και τα όρια υπό τα οποία πρέπει να παρέχεται αυτή η απόδειξη, ο νομοθέτης δεν θέσπισε τις απαραίτητες νομικές εγγυήσεις για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με αυτές τις απαιτήσεις», πρόσθεσε.
Όπως αναφέρει το Reuters, ο Μακρόν ζήτησε από τον πρωθυπουργό Σεμπαστιέν Λεκoρνί να επεξεργαστεί εκ νέου το σχέδιο νόμου ώστε να συμμορφωθεί με τη δικαστική απόφαση.
Το Μέγαρο των Ηλυσίων ανέφερε ότι ο Μακρόν είναι αποφασισμένος να θέσει σε ισχύ την απαγόρευση πριν από την άνοιξη του 2027, οπότε η Γαλλία κατεβαίνει σε προεδρικές εκλογές.
Επιφυλάξεις
Αν και οι κυβερνήσεις συγκλίνουν στην ιδέα ότι τα social media είναι επιβλαβή για τα παιδιά, πολλοί ειδικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι απαγορεύσεις είναι η βέλτιστη λύση.
Έκθεση που παρέδωσε στην Κομισιόν ομάδα ειδικών στη συμπεριφορά των νέων εξέφρασε αμφιβολίες ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί από μόνοι τους αποτελούν τη λύση. Οι ειδικοί επισήμαναν την αδυναμία εφαρμογής στην Αυστραλία και πρότειναν την αναζήτηση λύσεων για όλους τους διαδικτυακούς χώρους στους οποίους περνούν τον χρόνο τους οι νέοι, στους οποίους περιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο και τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης.
Ακόμα, αρκετοί ειδικοί που συμμετείχαν σε διαβουλεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα προτεινόμενα μέτρα, έστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιώντας κατά των οριζόντιων μέτρων.
Σύμφωνα με το κείμενο, οι καθολικές απαγορεύσεις δεν συνάδουν με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, καθώς περιορίζουν την πρόσβασή στην ενημέρωση, κάτι που μπορεί να τα οδηγήσει σε πιο επικίνδυνους και ανεξέλεγκτους διαδικτυακούς χώρους.
Στις ΗΠΑ, οι καθολικές απαγορεύσεις πιθανότατα θα κρίνονταν αντισυνταγματικές λόγω προσβολής του δικαιώματος των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, ωστόσο η προσπάθεια προστασίας των παιδιών από τις επιπτώσεις των social media κινείται προς την απόδοση νομικών ευθυνών στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Φιάσκο το αυστραλιανό σχέδιο που θα κρατούσε τα παιδιά μακριά από τα social media
Νέα μελέτη αποκαλύπτει ότι οι Αυστραλοί κάτω των 16 ετών μπορούν να εγγράφονται στις πλατφόρμες social media δηλώνοντας ψεύτικη ηλικία.
Την ώρα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζεται να παρουσιάσει πανευρωπαϊκούς περιορισμούς για την πρόσβαση ανηλίκων στα social media, τα τελευταία δεδομένα από την Αυστραλία, την πρώτη χώρα που εφάρμοσε την απαγόρευση, παραμένουν απογοητευτικά.
Μελέτη των συμβούλων που σχεδίασαν τους περιορισμούς επιβεβαιώνει ότι χρήστες κάτω των 16 ετών μπορούν απλά να δηλώνουν ψεύτικη ηλικία για να παρακάμπτουν τα μέτρα που αναγκάστηκαν να λάβουν οι πλατφόρμες.
Οι εταιρείες social media οφείλουν να λαμβάνουν «εύλογα μέτρα» για να συμμορφώνονται, και η κυβέρνηση έχει συστήσει τη χρήση πολλαπλών ελέγχων για την επιβεβαίωση της ηλικίας των χρηστών.
Αρκετές μελέτες όμως διαπίστωσαν ότι η απαγόρευση δεν λειτουργεί, οδηγώντας την κυβέρνηση στην απόφαση να διπλασιάσει τον περασμένο μήνα τα πρόστιμα και να προειδοποιήσει τις πλατφόρμες για νομικές κυρώσεις.
Η νέα ανάλυση πραγματοποιήθηκε από ομάδα ειδικών που είχε πέρυσι δοκιμάσει το λογισμικό επιβεβαίωσης ηλικίας σε περισσότερους από 1.000 Αυστραλούς. Αναφέρει τώρα ότι οι πλατφόρμες δεν ζήτησαν αποδεικτικά ηλικίας για κανέναν από τους 50 ψεύτικους λογαριασμούς που άνοιξαν δηλώνοντας ηλικία 16 ετών.
«Θα έπρεπε να σας ζητείται να αποδείξετε την ηλικία σας, σε εμάς όμως δεν ζητήθηκε ούτε μία φορά να επαληθεύσουμε την ηλικία μας ή να χρησιμοποιήσουμε μέτρα επιβεβαίωσης ηλικίας», δήλωσε στο Reuters ο Άντριου Χάμοντ, διευθυντής της εταιρείας δοκιμών KJR, η οποία πραγματοποίησε την αρχική δοκιμή το 2025.
Και οι 50 δοκιμαστικοί λογαριασμοί παραμένουν ενεργοί σε εννέα από τις δέκα πλατφόρμες social media που υπόκεινται στους ηλικιακούς περιορισμούς, μεταξύ των οποίων το Instagram, το Snapchat, το TikTok και το YouTube, δήλωσε ο Χάμοντ.
Ορισμένοι από τους εικονικούς λογαριασμούς προέβαλαν διαφημίσεις για τραπεζικά προϊόντα που απευθύνονται σε νέους, ένδειξη ότι η πλατφόρμα είχε καταγράψει το ηλικιακό εύρος του χρήστη, ανέφερε ο Χάμοντ. Πρόσθεσε επίσης ότι ένας λογαριασμός που δημιουργήθηκε στην πλατφόρμα X του Έλον Μασκ, με δηλωμένη ηλικία 16 ετών, δέχτηκε πορνογραφικό περιεχόμενο.
Καμία από τις πλατφόρμες δεν επέτρεψε πάντως τη δημιουργία λογαριασμού όταν οι χρήστες δήλωσαν ότι ήταν κάτω των 16 ετών. Ωστόσο, μόνο μία — η αυστραλιανή πλατφόρμα ζωντανής μετάδοσης Kick — αρνήθηκε να επιτρέψει τη δημιουργία λογαριασμού χωρίς αποδεικτικό ηλικίας, σύμφωνα με τη συμπληρωματική μελέτη.
Κενά στη διαδικασία
Η διαπίστωση αυτή αναδεικνύει ένα σημαντικό κενό: ενώ μέχρι σήμερα η διαδικασία επικεντρώνεται στην ακρίβεια του λογισμικού εκτίμησης ηλικίας στις φωτογραφίες που ανεβάζουν οι χρήστες, το αρχικό στάδιο ελέγχου -το οποίο εκτιμά το ηλικιακό εύρος ενός ατόμου με βάση τη γενική διαδικτυακή του δραστηριότητα- δεν φαίνεται να εντοπίζει τους νεαρούς χρήστες ώστε να υποβληθούν σε περαιτέρω ελέγχους.
Εκπρόσωπος της Meta υποστήριξε ότι η δοκιμή του Χάμοντ δεν δείχνει να είναι συμβατή με τις κατευθυντήριες οδηγίες της ρυθμιστικής αρχής, οι οποίες προβλέπουν επίσημη επαλήθευση ηλικίας όταν οι ενδείξεις από τη συμπεριφορά ενός χρήστη υποδηλώνουν ότι μπορεί να είναι ανήλικος.
Ο εκπρόσωπος πρόσθεσε ότι οι εικονικοί λογαριασμοί είχαν δηλώσει ηλικία άνω του ελάχιστου επιτρεπόμενου ορίου και ότι δεν ήταν σαφές αν είχαν «δημοσιεύσει περιεχόμενο ή αλληλεπιδράσει με τρόπο που θα έκανε ένας πραγματικός χρήστης κάτω των 16 ετών».
Εκπρόσωπος της Kick δήλωσε ότι η εκτίμησης ηλικίας βάσει συμπεριφοράς δεν θα ήταν εφικτή, καθώς η πλατφόρμα είναι νέα και δεν διαθέτει αρκετά δεδομένα ώστε να μπορεί να προβλέψει την ηλικία των χρηστών.
Εκπρόσωπος της Επιτρόπου Ηλεκτρονικής Ασφάλειας δήλωσε ωστόσο ότι η ρυθμιστική αρχή «παραμένει βέβαιη πως οι πλατφόρμες με ηλικιακούς περιορισμούς διαθέτουν την τεχνολογία και τους πόρους που απαιτούνται για να εμποδίζουν τα παιδιά κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία να δημιουργούν λογαριασμούς».
Ορισμένοι σύμβουλοι της αρχικής δοκιμής του Χάμοντ δήλωσαν ότι είχαν προειδοποιήσει η μελέτη δεν εξέτασε την παράκαμψη των περιορισμών σε πραγματικές συνθήκες, για παράδειγμα όταν άτομα κάτω των 16 ετών εισάγουν ψευδή πιστοποιητικά γέννησης.
«Θέλαμε πράγματι να εξετάσουμε το ζήτημα της παράκαμψης αλλά συνεχώς μας έλεγαν ότι αυτό δεν αποτελούσε μέρος της συγκεκριμένης δοκιμής» δήλωσε ο Κολ, Γκάνον, διευθύνων σύμβουλος του αυστραλιανού τμήματος του International Centre for Missing & Exploited Children, ο οποίος παρείχε συμβουλές στο πρόγραμμα.
«Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι ότι η παράκαμψη έχει γίνει η βασική επιλογή που χρησιμοποιούν οι νέοι» είπε.
Η Αμάντα Θερντ, ακαδημαϊκός με αντικείμενο τα ψηφιακά δικαιώματα των νέων, η οποία επίσης συμβούλευσε τη δοκιμή και συμμετέχει πλέον σε διετή μελέτη της ρυθμιστικής αρχής φια τον αντίκτυπο της απαγόρευσης, δήλωσε ότι οι πλατφόρμες εξ αρχής αναμενόταν να επικεντρωθούν στους λογαριασμούς όπου οι ίδιοι οι χρήστες δήλωναν ότι ήταν ανήλικοι, πριν προχωρήσουν στη χρήση μεθόδων εκτίμησης ηλικίας έως τα μέσα του έτους.
«Στον επόμενο γύρο δεδομένων που θα συλλεχθούν μετά από αυτό το χρονικό σημείο, ίσως μπορέσουμε να δούμε πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα», ανέφερε.
Επιφυλάξεις ειδικών στην Ευρώπη
Η περίπτωση της Αυστραλίας, της πρώτης χώρας που επέβαλε όρια ηλικίας, έδειξε ότι η επιβολή της απαγόρευσης είναι πράγματι δύσκολη υπόθεση. Σε έκθεσή της στις αρχές Αυγούστου, η ρυθμιστική αρχή Διαδικτύου η eSafety ανέφερε ότι περισσότεροι από οκτώ στους δέκα Αυστραλούς κάτω των 16 ετών συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα παρά την απαγόρευση, συχνά χρησιμοποιώντας διάφορα «παραθυράκια».
Ενόψει της πρότασης πανευρωπαϊκών περιορισμών που αναμένεται να παρουσιαστεί το φθινόπωρο, έκθεση που παρέδωσε στην Κομισιόν ομάδα ειδικών στη συμπεριφορά των νέων εξέφρασε αμφιβολίες ότι οι ηλικιακοί περιορισμοί από μόνοι τους αποτελούν τη λύση. Οι ειδικοί επισήμαναν την αδυναμία εφαρμογής στην Αυστραλία και πρότειναν την αναζήτηση λύσεων για όλους τους διαδικτυακούς χώρους στους οποίους περνούν τον χρόνο τους οι νέοι, στους οποίους περιλαμβάνονται ολοένα και περισσότερο και τα chatbot τεχνητής νοημοσύνης.
Αρκετοί ειδικοί που συμμετείχαν σε διαβουλεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα προτεινόμενα μέτρα, μεταξύ των οποίων η Λίντα Μπάρινγκτον-Λιτςτου Ιδρύματος 5Rightsκαι η Σόνια Λίβινγκστον του London School of Economics, έστειλαν επιστολή στην πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προειδοποιώντας κατά των οριζόντιων μέτρων.
Σύμφωνα με την επιστολή, οι καθολικές απαγορεύσεις δεν συνάδουν με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, καθώς περιορίζουν την πρόσβασή στην ενημέρωση, κάτι που μπορεί να τα οδηγήσει σε πιο επικίνδυνους και ανεξέλεγκτους διαδικτυακούς χώρους.
Πολλοί ειδικοί αμφισβητούν εξάλλου τον όρο «εθισμός στα social media», ο οποίος δεν είναι αναγνωρισμένη διάγνωση. Σε άρθρο σχολιασμού που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature, ο Νταρ Μέσι, αναπληρωτής καθηγητής που μελετά τις ψυχολογικές διαστάσεις της τεχνολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, αναφέρει ότι η επιστημονική κοινότητα δεν έχει καταλήξει ακόμα σε σαφή εικόνα για τις επιπτώσεις των social media στους ανηλίκους.
Στο μεταξύ, πάντως, οι πρακτικές των εταιρειών του Διαδικτύου παραμένουν στο μικροσκόπιο της Κομισιόν, η οποία τον Φεβρουάριο έδωσε εντολή στo TikTok να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό του, ενώ το ίδιο έγινε με τη Meta τον Ιούλιο.
Στη Βρετανία, όπου ο νέος πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έχει εκφράσει την υποστήριξή του για μια απαγόρευση, ορισμένοι παρατηρητές υποστηρίζουν ότι η απαγόρευση ενδέχεται να μην είναι καθολική. Αντίθετα, η Βρετανία θα μπορούσε να ακολουθήσει το προτεινόμενο Νομοσχέδιο για τα Ασφαλή Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης του Καναδά, το οποίο προβλέπει ηλικιακούς περιορισμούς στις πλατφόρμες, εκτός εάν και έως ότου αυτές εφαρμόσουν «επαρκείς δικλίδες ασφαλείας» για την προστασία των παιδιών.
Πιο αυστηρή στάση κρατά η Γαλλία, η οποία ενέκρινε ηλικιακούς περιορισμούς στα social media την περασμένη εβδομάδα.
Σύμφωνα με το Politico, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν κανόνισε τον Απρίλιο ιδιωτική συνάντηση με τον Τζόναθαν Χάιντ, του οποίου το βιβλίο «Η Αγχώδης Γενιά» (The Anxious Generation) έχει γίνει σημείο αναφοράς για γονείς και υπεύθυνους πολιτικής σε όλο τον κόσμο.
Ο αμερικανός κοινωνικός ψυχολόγος δήλωσε ότι παρουσίασε στον Μακρόν στοιχεία για τη «ραγδαία επιδείνωση της ψυχικής υγείας» στη Γαλλία, καθώς και δημοσκοπήσεις που έδειχναν ότι οι γονείς, τόσο από την Αριστερά όσο και από τη Δεξιά, τάσσονται υπέρ των ηλικιακών ορίων.
«Όταν ολοκληρώσαμε τη συνάντηση, μου έσφιξε το χέρι και είπε: "Θα λάβουμε μέτρα"» δήλωσε ο Χάιντ.
Υπό την απειλή προστίμου, η Κομισιόν υποχρέωσε το TikTok να αλλάξει τον εθιστικό σχεδιασμό του
Διαφορετική εικόνα στις ΗΠΑ
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι καθολικές απαγορεύσεις θα μπορούσαν να κριθούν αντισυνταγματικές λόγω προσβολής του δικαιώματος των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, οι πολιτικοί στρέφονται κατά του σχεδιασμού και του τρόπου λειτουργίας των πλατφορμών.
Ακόμα και στην Καλιφόρνια, όπου οι πολιτικοί συχνά κινούνται πιο γρήγορα από την Ουάσινγκτον σε θέματα διαδικτυακής ασφάλειας και προωθούν αυστηρότερες ρυθμίσεις, οι νομοθέτες έχουν απομακρυνθεί τους τελευταίους μήνες από μια αυστηρή απαγόρευση στα πρότυπα της Αυστραλίας.
Με επικεφαλής τον Δημοκρατικό πολιτειακό βουλευτή Τζος Λόουενθαλ, οι βουλευτές της Καλιφόρνια περιόρισαν τον περασμένο μήνα μια προτεινόμενη απαγόρευση για εφήβους, επιτρέποντας στους κάτω των 16 ετών να χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως το Instagram και το TikTokυπό την προϋπόθεση ότι οι πλατφόρμες θα απενεργοποιούν ορισμένες «εθιστικές» λειτουργίες για τους νεαρούς χρήστες.
Αν και η προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο έχει αναδειχθεί σε προτεραιότητα τόσο για τους Δημοκρατικούς όσο και τους Ρεπουμπλικανούς, κανένα νομοσχέδιο που προβλέπει πλήρη απαγόρευση δεν έχει ψηφιστεί σε πολιτειακό ή ομοσπονδιακό επίπεδο.
Το σκεπτικό είναι ότι οι απαγορεύσεις μπορεί να παραβιάσουν το δικαίωμα των παιδιών στην ελευθερία του λόγου, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να συμμετέχουν σε νόμιμες διαδικτυακές συζητήσεις και να έχουν πρόσβαση σε νόμιμο περιεχόμενο.
Παράλληλα, υπάρχουν αντιδράσεις από ακτιβιστές, όπως εκείνοι της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν επίσης να αποτελούν έναν χώρο όπου νέοι που διαφορετικά θα ήταν απομονωμένοι μπορούν να ενημερώνονται και να έρχονται σε επαφή με συνομηλίκους τους.