Παρά τις διεθνείς αναταράξεις και τις ιδιαιτερότητες της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα εκπέμπει ισχυρό μήνυμα στήριξης προς την Ελλάδα, με επίκεντρο την άμυνα, την ενέργεια και τις ισορροπίες έναντι της Τουρκίας.
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα καθυστέρησε περίπου ένα χρόνο, καθώς σύμφωνα με τον προγραμματισμό ο έκτος γύρος του στρατηγικού διαλόγου θα πραγματοποιείτο πέρσι τον Νοέμβριο. Τόσο, όμως, η πρωτοφανής αναταραχή που επικρατεί παγκοσμίως, εν μέσω των συνεχιζόμενων πολέμων σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, όσο και το γεγονός ότι η εξωτερική πολιτική της Ουάσινγκτον επί Τραμπ δεν ασκείται μέσω των συνηθισμένων θεσμικών οδών, κατέστησαν το ταξίδι του αμερικανού υπουργού στην ελληνική πρωτεύουσα σχεδόν απαγορευτικό.
Όμως, η αποψινή άφιξη του κ. Ρούμπιο και το πυκνό αυριανό πρόγραμμά του, αποτελούν την πλέον ισχυρή απόδειξη της θέσης που επαναλαμβάνεται τον τελευταίο καιρό, σχεδόν μονότονα, από τους αρμόδιους κυβερνητικούς: ακόμα κι αν υπάρχουν σαφείς ιδεολογικές και πολιτισμικές διαφορές έναντι του τρζ όπου που πολιτεύεται ο Ντόναλντ Τραμπ, «οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις διατηρούνται σε άριστο επίπεδο». Σύμφωνα δε με τους πιο ενθουσιώδεις: «οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται στο καλύτερο δυνατό επίπεδο όλων των εποχών». Κι αυτό διότι καθ' όλη τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του αμερικανού προέδρου και παρά τις συνεχείς διενέξεις του ιδίου με τον ισχυρό πυρήνα των Ευρωπαίων, η Αθήνα παραμένει προσηλωμένη στις επιταγές της συμμαχίας με την Ουάσινγκτον, φυσικά εντός του ΝΑΤΟϊκού πλαισίου.
Το μήνυμα στην Άγκυρα και το «στοπ» στα F-35
Στα επιτελεία του Μεγάρου Μαξίμου και του Υπουργείου Εξωτερικών διακρίνουν ότι η επίσκεψη του κ. Ρούμπιο στην Αθήνα, ειδικά εν μέσω μιας περιόδου έντασης με την Τουρκία, δύναται να λειτουργήσει ως ένα ηχηρό μήνυμα προς την άλλη πλευρά του Αιγαίου: Η Ελλάδα με τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών θα συνεχίσει να λειτουργεί ως ο κατ' εξοχήν πυλώνας ειρήνης, ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πρόκειται περί της λογικής του «δεδομένου και αξιόπιστου συμμάχου», ο οποίος δρα στην περιοχή με γνώμονα το Διεθνές Δίκαιο και τις αρχές της καλής γειτονίας, σε αντίθεση προφανώς με την Τουρκία. Παρά τις εκλεκτικές σχέσεις του με τον κ. Τραμπ, ο Ταγίπ Ερντογάν ουκ ολίγες φορές έχει προκαλέσει προβλήματα τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στη συνοχή της Δυτικής Συμμαχίας. Εξ ου και πρέπει να θεωρείται προς το παρόν αδύνατη η εκ νέου συμπερίληψη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, με τις αμερικανικές κυρώσεις λόγω της κατοχής των S-400 να παραμένουν σε ισχύ.
Άμυνα, βάσεις και ο ρόλος του «παρόχου ασφάλειας»
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα, ο Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος θα συναντηθεί πρώτα με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη, στη συνέχεια θα συμμετάσχει στην ολομέλεια του στρατηγικού διαλόγου και τέλος θα γίνει δεκτός από τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου, αναμένεται ν' αναδείξει με έμφαση την εποικοδομητική στάση της Ελλάδας σε μια σειρά από μέτωπα, με σημαντικότερο στην τήρηση των συμμαχικών υποχρεώσεων της και τη χρήση των βάσεων από τις αμερικανικές δυνάμεις προκειμένου να διευκολύνεται η πρόσβαση στα μέτωπα της Ουκρανίας και του Ιράν.
Παραλλήλως, θεωρείται βέβαιο ότι η Ουάσινγκτον εκτιμά ιδιαιτέρως την έμπρακτη διάθεση της Αθήνας να μετατραπεί σε πάροχος άμυνας στην ευρύτερη περιοχή, όπως έπραξε στην περίπτωση προστασίας του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά και στην επανειλημμένη ενεργοποίηση των πυραύλων Patriot για την αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας, με τον αμερικανό πρεσβευτή στο ΝΑΤΟ να χαρακτηρίζει τότε «ιστορική» την εν λόγω εξέλιξη.
Όμως, το πλέον κομβικό γεγονός στην καταγραφόμενη ενίσχυση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων είναι η συνεργασία των δύο πλευρών στον τομέα της ενέργειας. Με την μεν Ουάσινγκτον να πιέζει, μετά τις σχετικές διμερείς συμφωνίες, ως προς την περαιτέρω ενεργοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου για την παροχή αμερικανικού φυσικού αερίου στην κεντρική Ευρώπη, τη δε Αθήνα να θωρακίζεται γεωπολιτικά ακριβώς λόγω της παρουσίας των ενεργειακών κολοσσών, όπως η Chevron και η ExxonMobil, σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Στην ελληνική κυβέρνηση εκτιμούν ότι οι προοπτικές της ενεργειακής συνεργασίας θα βρεθούν στην κορυφή της ατζέντας του κ. Ρούμπιο, καθώς ως γνωστόν αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα και πυξίδα για τη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ ανά την υφήλιο.
«Είναι ο μόνος τρόπος, μαζί με τις προοπτικές ειρήνευσης ιστορικών διαφορών, για να προσελκύσει κανείς το ενδιαφέρον του αμερικανού προέδρου», λένε τελευταία- μεταξύ σοβαρού και όχι τόσο αστείου- έμπειροι διπλωμάτες. Πρέπει, άλλωστε, να υπενθυμιστεί ότι η Ελλάδα μπήκε στο επίκεντρο της προσοχής του Λευκού Οίκου μόνο μετά το ενεργειακό συνέδριο του περασμένου Νοεμβρίου, όταν και αφίχθησαν στην Αθήνα, σχεδόν παράλληλα με την πρεσβευτή Κίμπερλι Γκίλφοϊλ οι υπουργοί Εσωτερικών και Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ και Νταγκ Μπέρκμαν.
Ο κ. Ρούμπιο, λοιπόν, αναμένεται να αναθερμάνει, δια της δημόσιας στήριξής του, το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου, παρά τις δυσκολίες, ενώ αντίστοιχη στήριξη θα λάβει και η κ. Γκίλφοϊλ στον απόηχο του ρεπορτάζ της Wall Street Journal περί αποσταθεροποίησης και εν τέλει πτώσης της ρουμανικής κυβέρνησης κατόπιν αμερικανικής παρέμβασης με αιτία την άρνηση της χώρας να προμηθευτεί αμερικανικό φυσικό αέριο. Οι κ. Μητσοτάκης και Γεραπετρίτης απ' την πλευρά τους είναι βέβαιο ότι θα αναφερθούν στη δραστηριοποίηση της Chevron στα νότια της Κρήτης, ως το ισχυρότερο φρένο για την ανάσχεση του τουρκικού αναθεωρητισμού στην περιοχή που δεσπόζει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ηλεκτρική διασύνδεση, σχήμα 3+1 και Ισραήλ
Τόσο ο πρωθυπουργός, όσο και ο υπουργός Εξωτερικών επαναλαμβάνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα ότι η ελληνοαμερικανική σχέση δεν ετεροπροσδιορίζεται από αυτή της Ουάσινγκτον με την Άγκυρα, αλλά μια αναφορά του κ. Ρούμπιο για την ομαλή ολοκλήρωση οποιουδήποτε ενεργειακού εγχειρήματος, βλέπε καλώδιο, που σχετίζεται με την απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο, θα χαιρετιστεί ιδιαιτέρως καθώς θα απευθύνεται στην Τουρκία. Ο πήχυς, πάντως, όσον αφορά το εν λόγω ζήτημα δεν τίθεται εκ των πραγμάτων ιδιαιτέρως ψηλά, καθώς η οποιαδήποτε διατύπωση δεν μπορεί παρά να είναι γενικόλογη, χωρίς όμως αυτό ν' αναιρεί τη βαρύτητα μιας ενδεχόμενης στήριξης του κ. Ρούμπιο στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου.
Άλλωστε, πρέπει να σημειωθεί ότι μετά τον περασμένο Νοέμβριο έχει επανενεργοποιηθεί το σχήμα 3+1, με Ισραήλ και ΗΠΑ, σε επίπεδο υπουργών Ενέργειας, με τον Έλληνα αρμόδιο υπουργό κ. Σταύρο Παπασταύρου να υπενθυμίζει, μόλις χθες (ΕΡΤ), τα οφέλη αυτής της συνεργασίας. Δυνητικά, η διασύνδεση αφορά και το Ισραήλ, εφόσον φυσικά το έργο ολοκληρωθεί απρόσκοπτα παρά τις απειλές περί τουρκικής παρέμβασης.
Γενικότερα, στην Ουάσινγκτον εκτιμάται επίσης η αμέριστη στήριξη της Αθήνας στο Τελ Αβίβ, σε πλήρη αντίθεση με όσα συμβαίνουν μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ, τα οποία σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα προβληματίζουν ιδιαιτέρως τον κ. Τραμπ.
Ο «διπλωματικός» Ρούμπιο και οι αμερικανικές κάλπες
Με ενδιαφέρον αναμένεται αν θα υπάρξει κάποιο μήνυμα του κ. Ρούμπιο όσον αφορά την επαναφορά της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, σε περίπτωση φυσικά που ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ερωτηθεί σχετικά κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Αθήνα. Στην ελληνική κυβέρνηση γνωρίζουν ότι ο διακριτός ρόλος της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή δεν είναι δυνατόν να αγνοηθεί, αλλά ενδιαφέρονται ιδιαιτέρως για τη διατήρηση των ισορροπιών δυνάμεων στις δύο πλευρές του Αιγαίου, εξ ου και θα προωθεί και το ζήτημα του εξοπλισμού των F-35, αλλά και των αναβαθμισμένων F-16, προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα για την ελληνική Πολεμική Αεροπορία.
Το μείζον είναι ότι ο κ. Ρούμπιο γνωρίζει σε βάθος την πραγματικότητα της Ανατολικής Μεσόγειου, αλλά και τον πολυεπίπεδο αντίκτυπο των ελληνοτουρκικών διαφορών στον ιστορικό χρόνο. Σε αντίθεση με τον αμερικανό πρόεδρο, ο υπουργός Εξωτερικών υιοθετεί σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις της γραφειοκρατίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ για την ευρύτερη περιοχή, η οποία καθώς παράγει διαχρονικά εντάσεις χρήζει λεπτών χειρισμών.
Άλλωστε στο μεσοπρόθεσμο μέλλον οι Αμερικανοί θα κληθούν ν' αποφασίσουν για το δικό τους μέλλον στην ευρύτερη περιοχή, με την Ανατολική Μεσόγειο πάντως να φαίνεται πως θα λειτουργεί για πολλά χρόνια ακόμα ως η δεύτερη γραμμή άμυνας της Δύσης πίσω από τη διακεκαυμένη ζώνη της Μέσης Ανατολής.
Τέλος, δια της επίσκεψης του κ. Ρούμπιο στην Αθήνα επιβεβαιώνεται ότι δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Ουάσινγκτον, ανεξαρτήτως αν αυτοί δεν φτάνουν απευθείας μέχρι τον Λευκό Οίκο. Αξίζει να υπενθυμιστεί ότι ο κ. Γεραπετρίτης θα συναντηθεί αύριο για τρίτη φορά με τον αμερικανό ομόλογό του, ενώ τακτικές είναι και οι μεταξύ τους τηλεφωνικές επικοινωνίες.
«Σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων, αστάθειας και ανακατατάξεων, αναδεικνύεται ο κομβικός ρόλος της Ελλάδας ως σταθερού και αξιόπιστου στρατηγικού εταίρου των ΗΠΑ, πυλώνα σταθερότητας και παρόχου ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, την Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή», υπενθύμιζαν χθες διπλωματικές πηγές, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι κ. Ρούμπιο φθάνει στην Αθήνα περίπου ένα μήνα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τότε, ένα αρνητικό αποτέλεσμα για τον κ. Τραμπ δύναται να κλονίσει έτει περαιτέρω την αμερικανική εξωτερική πολιτική, με τον κ. Ρούμπιο πάντως να παραμένει αξιόπιστος συνομιλητής, καθώς είναι βέβαιο ότι θα διαδραματίσει κεντρικό ρόλο και στην μετά την «Τραμπ 2.0»
Τουρκικές παραβιάσεις στο Αιγαίο μία ημέρα πριν από την άφιξη Ρούμπιο
Η Τουρκία συνεχίζει τις παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Ελλάδας - Σημειώθηκε αερομαχία με δύο οπλισμένα F-16.
Αυξημένη τουρκική αεροπορική δραστηριότητα καταγράφηκε τη Δευτέρα στο Αιγαίο, μόλις μία ημέρα πριν από την άφιξη στην Αθήνα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, με δύο οπλισμένα F-16 να συμμετέχουν στις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου και να σημειώνεται μία εμπλοκή με ελληνικά μαχητικά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, συνολικά επτά τουρκικά αεροσκάφη κινήθηκαν στο FIR Αθηνών: ένας σχηματισμός δύο F-16, ένα ATR-72 και τέσσερα UAV. Καταγράφηκαν επτά παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας και εννέα παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου, στο Βορειοανατολικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι τα δύο F-16 ήταν οπλισμένα, ενώ σημειώθηκε και μία εμπλοκή κατά τη διαδικασία αναγνώρισης και αναχαίτισης τους από ελληνικά μαχητικά. Υπερπτήσεις πάνω από ελληνικό έδαφος δεν καταγράφηκαν.
Η δραστηριότητα αυτή αποκτά πρόσθετο πολιτικό βάρος λόγω της χρονικής συγκυρίας, καθώς ο Μάρκο Ρούμπιο φτάνει στην Αθήνα την Τρίτη για επαφές στις οποίες η άμυνα, η ασφάλεια και οι περιφερειακές εξελίξεις αναμένεται να έχουν κεντρική θέση.