Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα εξασφάλισε την Κυριακή μια νέα, τέταρτη προεδρική θητεία στη Βραζιλία, επικρατώντας στον δεύτερο γύρο της αναμέτρησης απέναντι στον Φλάβιο Μπολσονάρο, γιο του πρώην προέδρου της χώρας, Ζαΐχ Μπολσονάρου, κόντρα σε όλα τα γκάλλοπ και την μεθόδευση μιας «δεξιάς λύσης » τύπου Αργεντινής και του Ντ. Τράμπ..
Οριακή επικράτηση με πολιτικό αποτύπωμα
Με βάση τα επίσημα εκλογικά στοιχεία, ο υποψήφιος της αριστεράς έλαβε το 51,7% των ψήφων, ενώ ο αντίπαλός του συγκέντρωσε το 48,2%. Το αποτέλεσμα διαψεύδει τις εκτιμήσεις που προέβλεπαν μια ιδιαίτερα δύσκολη αναμέτρηση για τον Λούλα και δημιουργεί νέα δεδομένα σε μια περιοχή όπου οι συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις έχουν ενισχύσει τη θέση τους.
Με πολυετή παρουσία στην πολιτική ζωή της Βραζιλίας και διεθνή αναγνώριση στον χώρο της αριστεράς, ο Λούλα κατάφερε να επικρατήσει παρά τη δυσαρέσκεια που εξακολουθούν να εκφράζουν ορισμένοι πολίτες για τη διακυβέρνησή του. Οι αντιδράσεις συνδέονται, μεταξύ άλλων, με υποθέσεις διαφθοράς του παρελθόντος και με την επιβάρυνση του κόστους διαβίωσης.
Από την πλευρά του, ο Φλάβιο Μπολσονάρο είχε αναδειχθεί πρώτος στον αρχικό γύρο της ψηφοφορίας, επιδιώκοντας να συσπειρώσει εκ νέου τους υποστηρικτές του πολιτικού χώρου που δημιούργησε ο πατέρας του.
Ο κεντροαριστερός Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ένας από τους πολιτικούς με τη μεγαλύτερη επιρροή στη Λατινική Αμερική αυτόν τον αιώνα, πέτυχε την πολυπόθητη ανατροπή την Κυριακή. Ο Λούλα νίκησε τον 45χρονο γερουσιαστή Φλάβιο Μπολσονάρου, πολιτικό κληρονόμο της ακροδεξιάς οικογένειας, συγκεντρώνοντας το 51,79% (64,25 εκατ. ψήφους) έναντι 48,21% (59,82 εκατ. ψήφους) του αντιπάλου του, δηλαδή 4,43 εκατομμύρια περισσότερες ψήφους.
Είναι ο πρώτος πρόεδρος στη Βραζιλία που καταφέρνει να νικήσει στις εκλογές αφού έχει ηττηθεί στον πρώτο γύρο. Μόνο ο αυτοκράτορας Πέδρο Β΄ και ο Ζετούλιο Βάργκας κυβέρνησαν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ο ηγέτης του Εργατικού Κόμματος (PT) εξασφαλίζει μια τέταρτη θητεία, ανακόπτει την πορεία της ακροδεξιάς, επιβεβαιώνει την πολιτική του ισχύ και εδραιώνεται ως προπύργιο αντίστασης του προοδευτικού χώρου απέναντι στον Ντόναλντ Τραμπ.
«Θέλω να ευχαριστήσω τον βραζιλιάνικο λαό για τη γενναιοδωρία που μου δείχνει εδώ και τόσο καιρό, να ευχαριστήσω τη νεολαία που βγήκε στους δρόμους για να υπερασπιστεί τη δημοκρατία, καθώς και τους ηλικιωμένους που πήγαν να ψηφίσουν», δήλωσε στη νικητήρια ομιλία του, σε ξενοδοχείο του Σάο Πάολο. «Αυτές οι εκλογές αποτελούν ήττα για την άρνηση της πραγματικότητας και το ψέμα» και «αποδεικνύουν ότι δεν είμαστε η πίσω αυλή κανενός».
Ο πρόεδρος, ο οποίος αυτή την εβδομάδα απέκτησε για πρώτη φορά στη ζωή του κινητό τηλέφωνο, αναγνώρισε τον ρόλο που διαδραμάτισε η κινητοποίηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης στο εκλογικό αποτέλεσμα. «Νικήσαμε την εξωτερική παρέμβαση, την παρέμβαση των ψηφιακών πλατφορμών», δήλωσε, αναφερόμενος στην εύνοια που, σύμφωνα με τον ίδιο, έδειξαν το Instagram και το WhatsApp στον Μπολσονάρου.
Ο Λούλα δεν είχε ακόμη ολοκληρώσει την ομιλία του προς τον λαό, όταν ο Φλάβιο Μπολσονάρου ζήτησε την ακύρωση των εκλογών, σε συνέντευξη Τύπου στην Μπραζίλια. «Είναι αδύνατο να αναγνωρίσουμε το αποτέλεσμα», δήλωσε.
Η υψηλότερη από την αναμενόμενη συμμετοχή στις εκλογές ενδέχεται να συνέβαλε στη νίκη του Λούλα, σύμφωνα με τον Αντρέι Ρόμαν, επικεφαλής της εταιρείας δημοσκοπήσεων AtlasIntel, ο οποίος ανέφερε τη μείωση της αποχής ως έναν από τους παράγοντες που εξηγούν τη νίκη του προέδρου.
Εκτιμάται ότι 33,4 εκατομμύρια Βραζιλιάνοι δεν προσήλθαν στις κάλπες στον πρώτο γύρο, στις 4 Οκτωβρίου, παρά το γεγονός ότι η ψήφος είναι υποχρεωτική για τους περισσότερους ενήλικες. Το ποσοστό αποχής ανήλθε περίπου στο 21% του εκλογικού σώματος, το υψηλότερο σε γενικές εκλογές από το 1998.
Η νίκη ήρθε έπειτα από μια αγωνιώδη καταμέτρηση, αφού η ψηφοφορία παρατάθηκε κατά δύο ώρες με εντολή δικαστή. Ο Λούλα στήριξε την προσφυγή του στη δικαιοσύνη στα προβλήματα των δημόσιων συγκοινωνιών και στους περιορισμούς που επιβλήθηκαν σε ορισμένες πόλεις.
Οι οικονομικές προκλήσεις
Η οικονομία της Βραζιλίας έχει ξεπεράσει τις προσδοκίες τα τελευταία χρόνια, ωστόσο το αυξανόμενο δημόσιο χρέος και τα βαθιά ριζωμένα διαρθρωτικά προβλήματα ενδέχεται να περιπλέξουν την τέταρτη θητεία του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα.
Καταρχήν το δημόσιο χρέος της Βραζιλίας έχει αυξηθεί κατά περισσότερες από 10 ποσοστιαίες μονάδες κατά τη διάρκεια της τρέχουσας θητείας του Λούλα, ξεπερνώντας το 82% του ΑΕΠ και αυξάνοντας το κόστος δανεισμού. Η βασική αιτία είναι η πολυετής αύξηση των υποχρεωτικών κρατικών δαπανών, η οποία έχει περιορίσει το περιθώριο προσαρμογής του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού σε λιγότερο από 8%.
Ο Λούλα έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα όσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική. Κατά καιρούς έχει απορρίψει τις ανησυχίες για το χρέος ως «ανοησίες», υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη θα επιλύσει το πρόβλημα.
Η ομάδα του έχει δεσμευτεί να διατηρήσει τους ισχύοντες δημοσιονομικούς κανόνες της κυβέρνησης, οι οποίοι θέτουν ανώτατα όρια στην αύξηση των δαπανών και καθορίζουν στόχους για το πρωτογενές δημοσιονομικό ισοζύγιο — δηλαδή τη διαφορά μεταξύ εσόδων και δαπανών, εξαιρουμένων των τόκων του δημόσιου χρέους. Παράλληλα, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι οι κανόνες αυτοί ενδέχεται να γίνουν αυστηρότεροι.
Η επίτευξη των στόχων αυτών θα είναι δυσκολότερη, δεδομένης της υπόσχεσης του Λούλα να αυξάνει τον κατώτατο μισθό με ταχύτερο ρυθμό από τον πληθωρισμό, κάτι που αυξάνει επίσης το κόστος των συντάξεων. Η κυβέρνηση έχει ήδη αυξήσει τα κοινωνικά επιδόματα και έχει δεσμευτεί για νέες δαπάνες.