Αυστηρότερη γλώσσα απέναντι στην Τουρκία υιοθετεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη φετινή έκθεση για την ενταξιακή πορεία της Αγκυρας, χαρακτηρίζοντας ρητά το τουρκολιβυκό μνημόνιο «άκυρο και ανυπόστατο» (null and void) επιβεβαιώνοντας σημερινό ρεπορτάζ της «Κ». Στην έκθεση, που δημοσιοποιήθηκε σήμερα μαζί με το ετήσιο πακέτο διεύρυνσης, επισημαίνεται επίσης η συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Τουρκία των ερευνητικών δραστηριοτήτων για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Την ίδια ώρα, η Κομισιόν αναδεικνύει τις εκκρεμότητες για τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας και το κράτος δικαίου στην Αλβανία, καθώς και την ανάγκη εφαρμογής της Συμφωνίας των Πρεσπών από τη Βόρεια Μακεδονία.
Σε ό,τι αφορά τη διαδικασία διεύρυνσης, η Κομισιόν παρουσιάζει τέσσερις ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για τις χώρες, που προηγούνται στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις (Μαυροβούνιο, Αλβανία, Μολδαβία, Ουκρανία) επιχειρώντας να επιταχύνει τη διαδικασία, παρά τις σημαντικές διαφορές στην πρόοδό τους.
Τουρκία: Το τουρκολιβυκό και η αντίφαση στις σχέσεις με την Ε.Ε.
Η φετινή έκθεση για την Τουρκία ενσωματώνει τον χαρακτηρισμό «άκυρο και ανυπόστατο» (null and void) για το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ουσιαστικά γίνεται παραπομπή στην πρόσφατη κοινή δήλωση των προέδρων της Κομισιόν και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, μετά την επικύρωσή του από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης τον Οκτώβριο. Η Επιτροπή επαναλαμβάνει την πάγια ευρωπαϊκή θέση ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Παράλληλα, η Κομισιόν επαναλαμβάνει ότι εξακολουθεί να ισχύει η τουρκική απειλή πολέμου (casus belli) του 1995 σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο, ενώ καταγράφει εκ νέου τις αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, οι οποίες, σύμφωνα με την Επιτροπή, αμφισβητούν εμμέσως την ελληνική κυριαρχία.
Στην έκθεση περιλαμβάνονται, επίσης, οι αντιδράσεις της Αγκυρας για την ανάπτυξη ελληνικών Patriot στο Αιγαίο και F-16 στην Κύπρο, οι ενστάσεις για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Καταγράφεται παράλληλα αύξηση των υπερπτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, με σχετικά περιστατικά να σημειώνονται τον Σεπτέμβριο του 202
Στο κεφάλαιο της Ενέργειας, η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Τουρκία «συνέχισε να παρεμποδίζει» τις ερευνητικές δραστηριότητες για το Great Sea Interconnector, έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
Την ίδια στιγμή, πάντως, η Αγκυρα παραμένει κρίσιμος εταίρος της Ε.Ε. σε ζητήματα μετανάστευσης, συνδεσιμότητας και περιφερειακής ασφάλειας, παρά την περαιτέρω επιδείνωση της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Οπως επισήμανε Ευρωπαίος αξιωματούχος, η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την κοινή εξωτερική πολιτική της Ε.Ε. παραμένει εξαιρετικά χαμηλή, μόλις στο 4%, από 3% προηγουμένως – παρά την αύξηση των διαβουλεύσεων για περιφερειακά και διεθνή ζητήματα ασφάλειας. Η Κομισιόν προκρίνει σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη συνεργασία σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, με τις σχέσεις καλής γειτονίας και την επίλυση του Κυπριακού να παραμένουν θεμελιώδεις προϋποθέσεις.
Αλβανία: Η πρόοδος και οι προειδοποιήσεις
Η Αλβανία βρίσκεται μεταξύ των τεσσάρων χωρών που προηγούνται στην ενταξιακή διαδικασία, έχοντας ανοίξει όλες τις διαπραγματευτικές ομάδες κεφαλαίων και κλείσει προσωρινά τέσσερα διαπραγματευτικά κεφάλαια. Ωστόσο, η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2027 δεν θεωρείται δεδομένη.
«Οι πρόσφατες εξελίξεις στη χώρα έχουν επιβραδύνει κάπως τον ρυθμό των μεταρρυθμίσεων», επισήμανε Ευρωπαίος αξιωματούχος, υπογραμμίζοντας ότι η Αλβανία πρέπει να επανέλθει στην προηγούμενη δυναμική για να επιτύχει τον στόχο της.
Η Κομισιόν ζητά συνέχιση της δικαστικής μεταρρύθμισης, ενίσχυση της καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος, καθώς και ουσιαστικό διάλογο με την αντιπολίτευση και την κοινωνία των πολιτών.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε από Ευρωπαίο αξιωματούχο και στα μεγάλα κατασκευαστικά έργα, για ορισμένα από τα οποία επισήμανε ότι δεν έχουν τηρηθεί οι απαιτήσεις της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Η έκθεση καταγράφει, μάλιστα, τις πρωτοφανείς κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν τον Μάιο, με αφορμή την κατασκευή πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος στην προστατευόμενη περιοχή Pishë Poro–Narta, και εξελίχθηκαν στη μεγαλύτερη κινητοποίηση πολιτών στη χώρα μετά τη δημοκρατική μετάβαση.
Στα ελληνικού ενδιαφέροντος ζητήματα, η έκθεση επισημαίνει ότι η αποτελεσματική άσκηση των περιουσιακών δικαιωμάτων παραμένει περιορισμένη, μεταξύ άλλων λόγω προβλημάτων στους τίτλους ιδιοκτησίας και στον καθορισμό των ορίων των ακινήτων.
Παρότι καταγράφει βελτίωση των ελληνοαλβανικών σχέσεων, η Κομισιόν σημειώνει ρητά ότι η Ελλάδα συνδέει σταθερά τη στήριξή της στην ενταξιακή πορεία της Αλβανίας με τον σεβασμό του κράτους δικαίου και των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας.
Βόρεια Μακεδονία: Χωρίς οδικό χάρτη
Η Βόρεια Μακεδονία παραμένει χωρίς επίσημη πρόοδο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, καθώς δεν έχουν υιοθετηθεί οι συνταγματικές αλλαγές που απαιτούνται για την επόμενη φάση της διαδικασίας.
Οπως διευκρίνισε Ευρωπαίος αξιωματούχος, παρά την πρόοδο στην εφαρμογή της μεταρρυθμιστικής ατζέντας του Σχεδίου Ανάπτυξης και την πλήρη ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, η χώρα εξακολουθεί να χρειάζεται να ολοκληρώσει τις απαιτούμενες συνταγματικές αλλαγές, καθώς και τις εργασίες για τους οδικούς χάρτες μεταρρυθμίσεων και το σχέδιο δράσης για τις μειονότητες.
Η Κομισιόν υπογραμμίζει παράλληλα την ανάγκη καλόπιστης εφαρμογής της Συμφωνίας των Πρεσπών, επισημαίνοντας ρητά ότι μέλη της κυβέρνησης και ανώτατοι αξιωματούχοι της Βόρειας Μακεδονίας κατά περιπτώσεις δεν τηρούν τη συμφωνία, μεταξύ άλλων αποφεύγοντας να χρησιμοποιήσουν τη συνταγματική ονομασία της χώρας, γεγονός που ενέχει κινδύνους για τις σχέσεις καλής γειτονίας. Αντίστοιχα, ζητά την εφαρμογή της Συνθήκης Φιλίας με τη Βουλγαρία, καθώς οι δύο συμφωνίες παραμένουν κρίσιμες για την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Μαυροβούνιο: Η τελική ευθεία
Το Μαυροβούνιο προηγείται στην ενταξιακή διαδικασία, με την Επιτροπή να θεωρεί ότι έχουν εκπληρωθεί όλα τα εκκρεμή κριτήρια για το προσωρινό κλείσιμο των διαπραγματευτικών κεφαλαίων.
«Η Επιτροπή έχει ολοκληρώσει τη δουλειά της. Πλέον το ζήτημα βρίσκεται στο Συμβούλιο», ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος, εξηγώντας ότι ο στόχος είναι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων τον Δεκέμβριο του 2026 και η υπογραφή της συνθήκης προσχώρησης τον Ιούνιο του 2027, εφόσον προχωρήσουν οι απαιτούμενες διαδικασίες.
Ε.Ε.: Εως το τέλος του 2026 μπορεί να ολοκληρωθούν οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με το Μαυροβούνιο, Μολδαβία και Ουκρανία: Φιλόδοξοι στόχοι
Η Μολδαβία ξεχωρίζει για την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων, παρά τις εξωτερικές πιέσεις. Ευρωπαίος αξιωματούχος επισήμανε ότι η ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων στις αρχές του 2028 θεωρείται ρεαλιστική, εφόσον διατηρηθεί ο σημερινός ρυθμός μεταρρυθμίσεων. Προηγουμένως θα πρέπει να εκπληρωθούν τα ενδιάμεσα κριτήρια και να προχωρήσει το προσωρινό κλείσιμο κεφαλαίων το 2027.
Για την Ουκρανία, αντίθετα, ο στόχος του Κιέβου να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2028 χαρακτηρίζεται φιλόδοξος και προϋποθέτει σημαντική επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων, ιδίως στη Δικαιοσύνη, στους δημοκρατικούς θεσμούς και στη δημόσια διοίκηση.
Τουρκικό ΥΠΕΞ κατά Κομισιόν: «Υιοθετεί τις μαξιμαλιστικές θέσεις Ελλάδας και Κύπρου» - Τι λέει για το τουρκολιβυκό μνημόνιο
Την αντίδραση της Άγκυρας προκάλεσε η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας, με την τουρκική πλευρά να κατηγορεί την Ευρωπαϊκή Ένωση για μεροληψία, έλλειψη αντικειμενικότητας.
Σύμφωνα με την τουρκική τοποθέτηση, η έκθεση επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά, όπως υποστηρίζει η Άγκυρα, την προκατειλημμένη και άδικη αντιμετώπιση της χώρας από την ΕΕ. Η τουρκική πλευρά απορρίπτει ως αβάσιμες τις επικρίσεις που περιλαμβάνονται στο κείμενο, ιδιαίτερα εκείνες που αφορούν τα πολιτικά κριτήρια, τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Χαρακτηρίζει μάλιστα τις σχετικές αναφορές αποτέλεσμα της στάσης ορισμένων Ευρωπαίων αξιωματούχων, τους οποίους κατηγορεί για δύο μέτρα και δύο σταθμά, ασυνέπεια και απώλεια αξιοπιστίας.
Η τουρκική πλευρά χαρακτηρίζει τις θέσεις αυτές «μαξιμαλιστικές», αποκομμένες από την πραγματικότητα και ασύμβατες με το διεθνές δίκαιο, ισχυριζόμενη παράλληλα ότι αγνοούνται τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα της Τουρκίας και του ψευδοκράτους, το οποίο η Άγκυρα αποκαλεί «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου».
Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό, η Τουρκία επαναλαμβάνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στις προσπάθειες επίλυσης όσο, κατά την εκτίμησή της, υιοθετεί άνευ όρων τις θέσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς.
Παράλληλα, απορρίπτει πλήρως τις αξιολογήσεις της Κομισιόν για την Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι αντιβαίνουν στο διεθνές δίκαιο και στην αρχή της δικαιοσύνης.
Η Άγκυρα επιμένει επίσης στην υπεράσπιση του τουρκολιβυκού μνημονίου, διαμηνύοντας ότι οι αναφορές της ευρωπαϊκής έκθεσης στη σχετική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν έχουν, κατά την άποψή της, καμία νομική ισχύ.
Θετικές αναφορές στην οικονομία και αίτημα για την Τελωνειακή Ένωση
Παρά τις έντονες διαφωνίες της με το πολιτικό σκέλος της έκθεσης, η τουρκική πλευρά αναγνωρίζει ως θετικές τις διαπιστώσεις της Κομισιόν σχετικά με την πρόοδο που έχει καταγράψει η χώρα στην οικονομική και νομισματική πολιτική.
Η Άγκυρα δίνει ιδιαίτερη σημασία στις αναφορές για τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς και την ικανότητα της Τουρκίας να ανταποκρίνεται στις ανταγωνιστικές πιέσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θετικά αξιολογεί επίσης την αναγνώριση του ρόλου της στις διασυνδέσεις, στην ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού και αξίας, καθώς και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.
Με αφορμή τα οικονομικά και εμπορικά στοιχεία της έκθεσης, η Τουρκία επαναφέρει το αίτημά της για εκσυγχρονισμό της Τελωνειακής Ένωσης με την ΕΕ, χαρακτηρίζοντας την προσδοκία αυτή δίκαιη και θεμιτή.
Το μήνυμα της Άγκυρας για τις σχέσεις με την ΕΕ
Κλείνοντας, η τουρκική πλευρά υπογραμμίζει ότι οι σχέσεις Τουρκίας και Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα πρέπει να καθορίζονται από στενούς πολιτικούς υπολογισμούς και μονομερείς προσεγγίσεις, αλλά να στηρίζονται σε κοινά συμφέροντα και μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Δηλώνει ότι παραμένει έτοιμη να προωθήσει τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες στη βάση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, του σεβασμού, της δικαιοσύνης και της τήρησης των συμβατικών δεσμεύσεων.
Παράλληλα, καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να μετατρέψει την ενίσχυση του διαλόγου που έχει καταγραφεί το τελευταίο διάστημα σε συγκεκριμένες αποφάσεις που θα ενδυναμώνουν την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.
Όπως επισημαίνει, η Άγκυρα με μεγάλη προσοχή και αυτοσυγκράατηση αναμένει από τις Βρυξέλλες να επιδείξουν την απαραίτητη στρατηγική βούληση για τη διαμόρφωση ενός κοινού μέλλοντος.