Θέλει δουλειά πολλή ακόμα...Σύμφωνα με τον δείκτη JUSPER (Justice Systems Performance Index) του ΚΕΦΙΜ για το 2024, η απονομή της δικαιοσύνης στην Ελλάδα εξακολουθεί να είναι πολύ βραδύτερη από την Ευρώπη. Το ελληνικό δικαστικό σύστημα εμφανίζει μία από τις χειρότερες επιδόσεις της Ε.Ε., ξεπερνώντας μόνο την Κύπρο και συγκεντρώνοντας μόλις 34,8 στις 100 μονάδες, με επιδείνωση -7,4 μονάδων από το 2023.
Προβληματικές συνεχίζουν να είναι οι καθυστερήσεις στην εκδίκαση υποθέσεων, υπονομεύοντας συνολικά την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος, αλλά και την ελκυστικότητα της χώρας ως επενδυτικού προορισμού.
Το 2024 η Ελλάδα διέθετε περίπου διπλάσιους δικαστές σε σύγκριση με την ευρωπαϊκή διάμεσο κι όμως ο χρόνος διεκπεραίωσης αστικών υποθέσεων στα Πρωτοδικεία ήταν περίπου τριπλάσιος από την Ευρώπη, ξεπερνώντας τα δύο χρόνια. Παρά τη βελτίωση που εκτιμάται ότι έχει σημειωθεί έκτοτε, με την πρωτόδικη δικαστική απόφαση να εκδίδεται πλέον σε σχεδόν ένα χρόνο (357 ημέρες), η απονομή της δικαιοσύνης εξακολουθεί να είναι πολύ βραδύτερη από την Ευρώπη.
Το ελληνικό δικαστικό σύστημα εμφανίζει μία από τις χειρότερες επιδόσεις της Ε.Ε., ξεπερνώντας μόνο την Κύπρο και συγκεντρώνοντας μόλις 34,8 στις 100 μονάδες, με επιδείνωση -7,4 μονάδων από το 2023. Πρόκειται για κατάταξη στον δείκτη JUSPER (Justice Systems Performance Index) του ΚΕΦΙΜ για το 2024, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο ερευνητικής συνεργασίας με το European Liberal Forum.
Η μελέτη βασίζεται σε αντικειμενικούς δείκτες από τα στοιχεία της Κομισιόν για την αξιολόγηση τριών πυλώνων:
• Της αποδοτικότητας (η Ελλάδα στην 26η θέση στην Ε.Ε.).
• Των θεσμικών χαρακτηριστικών (22η θέση).
• Των οικονομικών πόρων (19η θέση).
Τη μελέτη υπογράφουν ο επικεφαλής ερευνών Κωνσταντίνος Σαραβάκος και οι βοηθοί ερευνητικών προγραμμάτων Χρήστος Λούκας, Ιωάννης Ναβροζίδης και Γιάννης Φίλιος.
Το βασικό πρόβλημα είναι η ενίσχυση του έργου των δικαστών καθώς για κάθε δικαστή στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις ένας εργαζόμενος υποστήριξης, έναντι περίπου τριών στην Ευρώπη.
Οσον αφορά την αποδοτικότητα του συστήματος, μεγαλύτερο «αγκάθι» αποτελεί η χαμηλή ταχύτητα διεκπεραίωσης των δικαστικών υποθέσεων, η οποία οδηγεί και σε συσσώρευση εκκρεμών υποθέσεων.
Συγκεκριμένα, ο χρόνος διεκπεραίωσης αστικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό φτάνει στις 737 ημέρες, περίπου τριπλάσιος της ευρωπαϊκής διαμέσου (κατά προσέγγιση 245 ημέρες). Παράλληλα, για κάθε 100 νέες υποθέσεις επιλύονται περίπου 81, γεγονός που οδηγεί σε περαιτέρω συσσώρευση εκκρεμοτήτων. Στην κατηγορία της αποδοτικότητας η Ελλάδα συγκεντρώνει μόλις 26,1 μονάδες έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου στις 56,4 μονάδες, με ετήσια πτώση της τάξης των 18,4 μονάδων.
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη δικαστών, αλλά η οργάνωση και η υποστήριξη του έργου τους. Η Ελλάδα διαθέτει 37,3 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους, περίπου διπλάσιους από την ευρωπαϊκή διάμεσο. Ωστόσο, σε κάθε δικαστή αντιστοιχεί μόλις ένας εργαζόμενος υποστήριξης, έναντι περίπου τριών στην Ευρώπη.
Πέρα από την αποδοτικότητα του δικαστικού συστήματος, η αξιολόγηση είναι χαμηλή και όσον αφορά τα θεσμικά χαρακτηριστικά του, όπως η ψηφιοποίηση και η προσβασιμότητα πολιτών και επιχειρήσεων στη δικαιοσύνη. Η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για αποτελεσματικότερες ψηφιακές υπηρεσίες, καλύτερη ενημέρωση των πολιτών και ενίσχυση της νομικής αρωγής για όσους δυσκολεύονται να καλύψουν το κόστος μιας δικαστικής διαδικασίας. Στο πεδίο των θεσμικών χαρακτηριστικών, η Ελλάδα συγκεντρώνει 39 μονάδες έναντι 50 του ευρωπαϊκού μέσου όρου, καταγράφοντας επιδείνωση 9,7 μονάδων σε σύγκριση με το 2023.
Βελτίωση σημειώθηκε αντιθέτως στο σκέλος των οικονομικών πόρων που διαθέτει το κράτος στα δικαστήρια για την υποστήριξη του έργου τους, αν και δεν κατάφερε να κλείσει το χάσμα με την Ε.Ε. Η Ελλάδα συγκεντρώνει 41,7 μονάδες έναντι 50,5 στην Ε.Ε. με άνοδο 12,6 μονάδων από το 2023. Η μικρότερη υστέρηση σε αυτόν τον πυλώνα δείχνει ότι η αύξηση των διαθέσιμων πόρων δεν αρκεί από μόνη της για τη βελτίωση της λειτουργίας των δικαστηρίων.
Συνολικά, η χαμηλή επίδοση της Ελλάδας στο δικαστικό σύστημα φαίνεται ότι έχει διαχρονικό χαρακτήρα, επιδρώντας στις άμεσες ξένες επενδύσεις, αλλά και στη φορολογική ανταγωνιστικότητα. «Η ταχύτερη επίλυση των διαφορών και η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των συμβάσεων μπορούν να περιορίσουν την αβεβαιότητα και το κόστος των συναλλαγών, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός ευνοϊκότερου περιβάλλοντος για την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά η μελέτη.
Πρώτες θετικές ενδείξεις
Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνονται κάποιες ενθαρρυντικές ενδείξεις σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών, που κινούνται εν μέρει προς τη σωστή κατεύθυνση. Σύμφωνα με στοιχεία που έχει παρουσιάσει το υπουργείο Δικαιοσύνης, κατά τους πρώτους 18 μήνες εφαρμογής του νέου δικαστικού χάρτη, από τον Σεπτέμβριο του 2024 έως τον Μάρτιο του 2026, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στα Πρωτοδικεία μειώθηκε από 774 σε 357 ημέρες, που όμως εξακολουθεί να ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στο μεταξύ, ο ρυθμός εκκαθάρισης των υποθέσεων εκτιμάται ότι αυξήθηκε από 86,2% σε 105,1%.
«Δεν αρκεί να διαθέτουμε περισσότερους δικαστές από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όταν η επίλυση μιας υπόθεσης εξακολουθεί να απαιτεί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. Χρειαζόμαστε καλύτερη οργάνωση, επαρκή υποστήριξη των δικαστών, ουσιαστική αξιοποίηση της τεχνολογίας και συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων», δηλώνει ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας, τονίζοντας ότι οι πρόσφατες ενδείξεις βελτίωσης είναι ενθαρρυντικές, αλλά παραμένει μεγάλη απόσταση με την υπόλοιπη Ευρώπη. Η μελέτη αναδεικνύει επιπλέον ως βασικές προτεραιότητες τη μείωση των εκκρεμών υποθέσεων, την απλούστευση των διαδικασιών, την καλύτερη κατανομή του φόρτου εργασίας, την ενίσχυση του προσωπικού υποστήριξης και τη συνεχή κατάρτιση των δικαστών.