Ο λόγος είναι ότι πληθαίνουν οι επιστημονικές αναφορές και μελέτες οι οποίες επιβεβαιώνουν ότι το doom scrolling, δηλαδή η ανεξέλεγκτη επιθυμία των παιδιών να σκρολάρουν στα κοινωνικά δίκτυα βλέποντας ασταμάτητα νέα βίντεο μικρής διάρκειας και αναρτήσεις, είναι υπεύθυνο για την πρόκληση ΔΕΠΥ (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας), μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή και άλλες μαθησιακές και άλλου τύπου διαταραχές, οι οποίες συχνά επηρεάζουν πολλές διαφορετικές λειτουργίες του εγκεφάλου, όπως τη μάθηση, την επικοινωνία, την κίνηση, τα συναισθήματα και την προσοχή.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, ο εθισμός στα κοινωνικά δίκτυα προκαλεί μια σειρά διανοητικών και όχι μόνο προβλημάτων. Συχνότερα είναι η διάσπαση προσοχής και το σύνδρομο ΔΕΠΥ, η βλάβη στη βραχεία μνήμη, το αίσθημα αρνητικότητας, άγχους και κατάθλιψης όταν δεν χρησιμοποιείται, οι διατροφικές διαταραχές, οι μειωμένες ικανότητες ανάγνωσης, η κοινωνική απομόνωση, η μειωμένη παραγωγικότητα και η κακή απόδοση στα μαθήματα για τους ανηλίκους. Επιπλέον, προκαλεί προβλήματα στον ύπνο και υπερέκθεση στο λεγόμενο «μπλε φως» της οθόνης. Κάποια από αυτά εξηγούνται με απλά λόγια.
Το πιο χαρακτηριστικό -και πρόσφατο- παράδειγμα είναι αυτό του TikTok, το οποίο θεωρείται πως έχει «τον καλύτερο αλγόριθμο του κόσμου, τον αλγόριθμο Τεχνητής Νοημοσύνης, που διαβάζει το μυαλό σου και προβλέπει τι θέλεις να δεις»! Οι επιστήμονες λένε ότι ο αλγόριθμος που χρησιμοποιεί το TikTok αλλά και τα άλλα κοινωνικά δίκτυα δεν ελέγχει ακριβώς το μυαλό, αλλά το κάνει προκαλώντας του βλάβες. Για την ακρίβεια, πολλές επιστημονικές έρευνες έχουν αποδείξει ότι οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα προκαλούν έκκριση ντοπαμίνης στον εγκέφαλο σε κάθε βίντεο -ή ανάρτηση- που βλέπει ο χρήστης.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, από τη μία, την υπερέκκριση ντοπαμίνης και, από την άλλη, την αίσθηση της στέρησης όταν ο εγκέφαλος δεν εκτίθεται στον παράγοντα που τον «εκπαίδευσε» να την υπερεκκρίνει. Με αυτόν τον τρόπο έχουμε τον εθισμό.
Με απλά λόγια, κάθε φορά που σταματάμε να βλέπουμε το ένα σύντομο βίντεο μετά το άλλο τα επίπεδα της ντοπαμίνης πέφτουν. Ετσι, αισθανόμαστε την ανάγκη να επιστρέψουμε στο επίπεδο που αισθανόμασταν νωρίτερα και το μυαλό μας ωθεί τα χέρια μας να ξανανοίξουν το κοινωνικό δίκτυο. Ο αλγόριθμος μπορεί να εντοπίσει τη γλώσσα, το πρόσωπο και το background ενός βίντεο μέσα σε χιλιοστά του δευτερολέπτου. Ετσι προτείνει περιεχόμενο με βάση όχι μόνο το τι λες, αλλά και το πού το λες. Είναι μια εμπειρία που απευθύνεται απευθείας στον μηχανισμό ανταμοιβής του εγκεφάλου.
Είναι το ψηφιακό ισοδύναμο της νικοτίνης: μια μικρή δόση που σου δίνει άμεση ευχαρίστηση και σε κάνει να θες περισσότερη. Οπως με κάθε τζούρα τσιγάρου, έτσι και κάθε φορά που ο χρήστης κάνει swipe και εμφανίζεται ένα νέο βίντεο, δημιουργείται ένα microburst ντοπαμίνης, μια μικρή αλλά μετρήσιμη αύξηση της χημικής ουσίας που συνδέεται με την επιβράβευση. Η διαδικασία είναι γρήγορη, ενστικτώδης και εξαιρετικά ικανοποιητική. Ετσι, ο χρήστης καταλήγει να κάνει doomscrolling, να σκρολάρει δηλαδή διαρκώς από την προηγούμενη στην επόμενη και στην επόμενη ανάρτηση, χωρίς τέλος, στερούμενος συχνά ακόμα και τον ύπνο ή το φαγητό, σαν να είναι καταδικασμένος, «ζόμπι».
Αυτό συμβαίνει επειδή ο αλγόριθμος ευνοεί την υπερκατανάλωση περιεχομένου - όχι γιατί ο χρήστης έχει χρόνο, αλλά επειδή η εφαρμογή τον «παγιδεύει»: ένα βίντεο τον οδηγεί στο επόμενο χωρίς κόπο. Και κάπου εκεί, χωρίς να το καταλάβει, ο χρήστης έχει περάσει μισή ώρα βλέποντας ξένους να χορεύουν, να τρώνε χάμπουργκερ βάζοντας το μικρόφωνο μέσα στο στόμα τους, να κάνουν σκετσάκια ή να εξηγούν θεωρίες συνωμοσίας με φόντο ζωάκια, αλλά και κορίτσια να χορεύουν στους ρυθμούς του νέου trend που συγκλονίζει τον πλανήτη του TikTok.