Υπάρχουν όμως φορές που ένας από τους δύο φθάνει στο ραντεβού απρόσμενα νωρίτερα – και στην περίπτωσή μας αυτό έχει συμβεί φέτος σε κάποιες χώρες με τη γρίπη θέτοντας τους ειδικούς σε επαγρύπνηση και ωθώντας τους να συστήσουν να επισπευσθεί ο εποχικός εμβολιασμός (ο οποίος «παραδοσιακά» ξεκινά μετά τα μέσα Οκτωβρίου). Και σαν να μην έφθανε αυτό, στοιχεία δείχνουν την ανάδυση ενός μεταλλαγμένου υπότυπου Η1Ν1 της γρίπης, ο οποίος δεν καλύπτεται από τα εμβόλια. Και πρόωρο λοιπόν το ραντεβού και εν δυνάμει επικίνδυνο.
Ας δούμε όμως πώς και από πού προκύπτει η ανησυχία. Σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ (συγκεκριμένα στη Δυτική Ακτή τους), ο αριθμός των θετικών τεστ για γρίπη είναι ήδη ασυνήθιστα υψηλός για την εποχή του χρόνου που διανύουμε. Στην Ιαπωνία κατεγράφησαν επιδημίες ήδη από τον Αύγουστο και τις αρχές Σεπτεμβρίου, με αποτέλεσμα κάποια σχολεία να κλείσουν για ένα διάστημα ενώ μόλις είχαν ανοίξει μετά τις καλοκαιρινές διακοπές.
Οι βασικοί υπότυποι της γρίπης
Τα στοιχεία αυτά ώθησαν ειδήμονες, που μίλησαν στον ιστότοπο του περιοδικού «Nature», να κάνουν λόγο για μια πιθανή άκρως πρόωρη έναρξη της περιόδου γρίπης, τουλάχιστον σε ορισμένες χώρες του βορείου ημισφαιρίου.
Και εδώ έρχεται ο δεύτερος σημαντικός λόγος ανησυχίας που αφορά τον υπότυπο του ιού που δείχνει να «παίρνει κεφάλι» φέτος. Τα αμερικανικά στοιχεία δείχνουν ότι τα περισσότερα δείγματα είναι μέχρι στιγμής θετικά στον υπότυπο Η1Ν1 – μια αλλαγή σε σχέση με πέρυσι, οπότε και κυριάρχησε ο υπότυπος Η3Ν2. Εντάξει, θα πείτε, κάτι τέτοιο είναι σύνηθες – και ορθώς θα μιλήσετε.
Πράγματι, η εποχική γρίπη προκαλείται κατά κύριο λόγο είτε από δύο υπότυπους γρίπης Α – τον Η3Ν2 και τον Η1Ν1 – καθώς και από τη γρίπη Β. Με δεδομένο ότι ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται γενετικώς εύκολα ενώ παράλληλα αλλάζει και η ανοσία του πληθυσμού απέναντί του μέσω του εμβολιασμού αλλά και των μολύνσεων με τους διαφορετικούς υποτύπους του ιού σε βάθος χρόνου, κανένας δεν ξέρει ποιος ιός θα κυριαρχήσει κάθε περίοδο γρίπης.
Η δε σύσταση του εμβολίου της γρίπης αλλάζει κάθε χρόνο αλλά με βάση τους υποτύπους του ιού που είχαν κυκλοφορήσει κατά την προηγούμενη περίοδο γρίπης (η παρασκευή εμβολίου δεν μπορεί να γίνει εν μιά νυκτί) με αποτέλεσμα να είναι, ως έναν βαθμό, «ρωσική ρουλέτα» το αν και κατά πόσο θα έχει αποτελεσματικότητα το εμβόλιο κάθε έτος. Σε ό,τι αφορά λοιπόν τα αμερικανικά στοιχεία, ως τις 26 Σεπτεμβρίου 2026 το Η1Ν1 αφορούσε το 96% των θετικών δειγμάτων που αναλύθηκαν γενετικώς, το Η3Ν2 μόλις το 4%, ενώ γρίπη Β δεν ανιχνεύθηκε σε κανένα δείγμα.
Η μετάλλαξη που «χτυπά καμπανάκι»
Ως εδώ λοιπόν αναμενόμενα τα στοιχεία, λαμβάνοντας υπόψη τις συνεχείς «μεταμορφώσεις» της γρίπης. Το ζήτημα όμως είναι ότι η αλληλούχηση των μέχρι στιγμής δειγμάτων έφερε στο φως μια μετάλλαξη στον υπότυπο Η1Ν1 που «χτυπά καμπανάκι» καθώς δίνει δυναμικό «παρών». Η μετάλλαξη αυτή ονομάζεται G155E και, όπως έδειξαν αναλύσεις ιολόγων του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ οι οποίες διεξήχθησαν σε δείγματα που αλληλουχήθηκαν γενετικώς, εντοπίστηκε στα 13 από τα 17 δείγματα του Η1Ν1 που μελετήθηκαν και τα οποία είχαν προέλθει από νοσοκομεία και κλινικές του Σιάτλ. Πρέπει να σημειώσουμε ότι η μετάλλαξη αυτή έχει ήδη τεθεί κάτω από το μικροσκόπιο ιολόγων από το Κέντρο Fred Hutchinson για τον Καρκίνο στο Σιάτλ, σύμφωνα με μελέτη τους που «ανέβηκε» στην πλατφόρμα προδημοσίευσης μελετών bioRxiv τον περασμένο μήνα (αναμένεται η δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό).
Ο καθηγητής Τζέσε Μπλουμ και οι συνεργάτες του εξέτασαν πόσο καλά μπορούσαν αντισώματα που εντοπίστηκαν στο αίμα 260 ατόμων από την Αυστραλία και τις ΗΠΑ να αναγνωρίσουν και να σταματήσουν τη μόλυνση από 148 στελέχη του ιού της γρίπης Α τα οποία κυκλοφόρησαν ως τα μέσα του 2026.
Αυτό που είδαν ήταν ότι ορισμένα στελέχη που έφεραν τη μετάλλαξη G155E δεν αναγνωρίζονταν τόσο εύκολα από τα αντισώματα. Ηταν μάλιστα χαρακτηριστικό ότι τις «χειρότερες επιδόσεις» εμφάνισαν τα αντισώματα εφήβων και νεαρών ενηλίκων σε ό,τι αφορούσε την αναγνώριση της συγκεκριμένης παραλλαγής, πιθανότατα επειδή αυτές οι ηλικιακές ομάδες δεν έχουν εκτεθεί σε μεγάλο βαθμό στον Η1Ν1 που φέρει παρόμοια «μεταλλαγμένα» χαρακτηριστικά. Οπως σημείωσε ο καθηγητής Μπλουμ στο «Nature», η ανάλυση μέχρι στιγμής μαρτυρεί ότι υπάρχει πιθανότητα για σχετικώς «βαριά» περίοδο γρίπης με στελέχη του ιού που διαφεύγουν την ανοσία του πληθυσμού.
Η εικόνα στην ΕΕ και στη χώρα μας
Τι συμβαίνει όμως με τη γρίπη αλλά και με τον μεταλλαγμένο υπότυπο του ιού της γρίπης στην ΕΕ; Προκειμένου να λάβει απαντήσεις το ΒΗΜΑ-Science επικοινώνησε με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC). Οπως μας απάντησε η ιολόγος, ειδικός στον κορωνοϊό και τη γρίπη, δρ Ιβα Μπρόμπεργκ, σε ό,τι κατ' αρχάς αφορά τη δραστηριότητα της γρίπης αυτή τη στιγμή στην ΕΕ, τα κρούσματα αρχίζουν να ανεβαίνουν σε κάποιες χώρες.
«Στις περισσότερες χώρες πάντως κυμαίνονται σε κανονικά για την εποχή επίπεδα – μόνο η Δανία και η Ισπανία αναφέρουν χαμηλά επίπεδα δραστηριότητας ιών του αναπνευστικού στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας. Συνολικά η δραστηριότητα της γρίπης στην Ευρώπη είναι χαμηλή αυτή τη στιγμή με έναν περιορισμένο αριθμό χωρών να δηλώνουν ανίχνευση κρουσμάτων τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια φροντίδα υγείας. Εχει βέβαια υπάρξει την τελευταία εβδομάδα μια ελαφρά αύξηση ανίχνευσης κρουσμάτων στα νοσοκομεία σε σύγκριση με την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο οι αριθμοί παραμένουν γενικά χαμηλοί». Να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο πως σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, σε πολύ μικρό βέβαια αριθμό τεστ (27), δεν εντοπίστηκε θετικό δείγμα για γρίπη, με βάση τα στοιχεία του ECDC.
Η δρ Μπρόμπεργκ μάς ενημέρωσε ότι η ανάλυση των δειγμάτων έδειξε ότι «τα περισσότερα αφορούσαν ιούς της γρίπης Α ενώ τα κρούσματα στα νοσοκομεία αφορούσαν κυρίως ενηλίκους 65 ετών και άνω. Σε αυτή τη φάση λοιπόν δεν υπάρχουν ενδείξεις για ευρεία ή ασυνήθιστα πρόωρη κυκλοφορία της γρίπης στην Ευρώπη».
Σε ό,τι αφορά τη μετάλλαξη G155E, η οποία έχει θορυβήσει τους ειδικούς στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, με βάση τα λεγόμενα της δρος Μπρόμπεργκ, δεν είναι άγνωστη στην Ευρώπη.
«Η συγκεκριμένη μετάλλαξη είχε ανιχνευθεί και την περασμένη περίοδο γρίπης στην Ευρώπη. Το ECDC ανέλυσε δεδομένα της περιόδου γρίπης του 2025-2026 σχετικά με τα χαρακτηριστικά του ιού της γρίπης και σε σύνολο 6.636 αλληλουχήσεων του ιού της γρίπης Α (Η1), που προέρχονταν από 25 κράτη-μέλη, η συντριπτική πλειονότητα – το 95% – αφορούσαν τον υποκλάδο D.3.1.1. Μόνο σε 60 δείγματα (ποσοστό μικρότερο του 1%) ανιχνεύθηκε η μετάλλαξη G155E. Ωστόσο είναι δύσκολο να προβλέψει κάποιος την επίδραση που μπορούν να έχουν υπότυποι με αυτή τη μετάλλαξη στη φετινή περίοδο γρίπης».
Μπορεί μέχρι στιγμής η εικόνα στην Ευρώπη να είναι καθησυχαστική, με τη σημείωση ωστόσο από τα αρμόδια χείλη ότι δεν μπορεί κάποιος να προβλέψει την εξέλιξή της, ωστόσο δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι ούτως ή άλλως οι ιοί είναι κατά κανόνα απρόβλεπτοι.
Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι στο «παγκόσμιο χωριό», όπου όλοι ζούμε διασυνδεδεμένοι, ένα κρούσμα από την άλλη άκρη του κόσμου μπορεί να βρεθεί μέσα σε κάποιες ώρες στη... γειτονιά μας ή ακόμη και στην πόρτα μας.
Για αυτό οι κλασικές συμβουλές κάθε τέτοια εποχή δεν είναι «βαρετές» αλλά έχουν σωτήρια αξία: τηρούμε τα μέτρα υγιεινής και εμβολιαζόμαστε εγκαίρως, ιδίως αν ανήκουμε σε ευπαθείς ομάδες!
Γιατί το καλύτερο είναι το «ραντεβού» μας με τη γρίπη να μη λάβει ποτέ χώρα, αλλά ακόμη και αν γίνει, είναι απαραίτητο να πάμε σε αυτό κατάλληλα «εξοπλισμένοι».