-Η νέα ήττα του Γ. Δημητριάδη, σε αγωγή κατά του in και της Alter Ego Media και άλλα δεδομένα.
Απορρίφθηκε αγωγή SLAPP του Γρηγόρη Δημητριάδη κατά του in και της Alter Ego Media - «Υποχρέωση και επιβεβλημένο καθήκον έναντι του αναγνωστικού κοινού» η ενημέρωση για τις υποκλοπές, το σκεπτικό της απόφασης.
Με απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε σε πρώτο βαθμό αγωγή του Γρηγόρη Δημητριάδη σε βάρος της Alter Ego Media A.E., του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου και της διευθύντριας σύνταξης του in Αργυρούς Τσατσούλη. H αγωγή αφορούσε δημοσίευμα του in στις 23 Οκτωβρίου 2023 με τίτλο «Υποκλοπές: Αναβαθμίζεται η έρευνα – Τι σχολιάζουν κυβέρνηση και αντιπολίτευση».
Ο Γρηγόρης Δημητριάδης, πρώην Γενικός Γραμματέας του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, έχει προχωρήσει στην υποβολή αγωγών SLAPP (στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού) κατά της Alter Ego Media και άλλων μέσων ενημέρωσης. Ειδικά ως προς την Alter Ego Media έχει στείλει 35 εξώδικα και έχει καταθέσει 22 αγωγές. Αυτή είναι η πρώτη από τις αγωγές σε βάρος της Alter Ego για την οποία εκδίδεται απόφαση.
Με τις αγωγές αυτές ο Γρηγόρης Δημητριάδης ουσιαστικά επεδίωξε να μην υπάρχει οποιαδήποτε αναφορά που να τον συσχετίζει με το σκάνδαλο των υποκλοπών, μια υπόθεση την οποία ακόμη και ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χαρακτηρίσει «σκιά για την κυβέρνηση».
Υποκλοπές: Η δικαστική απόφαση που δικαιώνει την Alter Ego και οι νέες εξελίξεις στον Άρειο Πάγο
Ιωάννα Μάνδρου
Το σκεπτικό της απόρριψης της αγωγής Δημητριάδη που δικαίωσε την Alter Ego Media – Μέσα στον Αύγουστο, πιθανότατα, η απόφαση του Εισαγγελέα του ΑΠ για το αν θα ανοίξει νέα έρευνα για τις υποκλοπές
Με τέσσερα αιτήματα εκκρεμή στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, με αντικείμενο να ανοίξει εκ νέου έρευνα για τις υποκλοπές, μετά και τη δεύτερη αρχειοθέτησή της, η απόφαση απόρριψης αγωγής που είχε καταθέσει ο Γρηγόρης Δημητριάδης, άλλοτε στενός συνεργάτης του Πρωθυπουργού, για δημοσιεύματα σε ηλεκτρονική σελίδα του Ομίλου της Alter Ego αποκτά αυτόνομη σημασία.
Η απόφαση που αφορά τις υποκλοπές, καθώς η αγωγή Δημητριάδη, την οποία και έχασε, σχετιζόταν με δημοσιεύματα για τις παράνομες παρακολουθήσεις από την ιστοσελίδα in.gr, κρίνεται ως σημαντική, καθώς δικαιώνει τον Ομιλο της Alter Ego, αλλά με επιχειρήματα που αφορούν το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση του δημοσιογραφικού λόγου και ως εκ τούτου η απόφαση διαθέτει γενικότερη επιρροή.
Το σκεπτικό της, που προσδίδει θεσμική αξία στην προστασία του δημοσιογραφικού λόγου, βασίζεται στην ανάγκη περιορισμού των λεγόμενων αγωγών, που ονομάζονται SLAPPs και αφορούν τις πρακτικές απειλής και εκφοβισμού δημοσιογράφων και μέσων ενημέρωσης από ισχυρούς της πολιτικής ή του χρήματος.
Η απόφαση απόρριψης της αγωγής Δημητριάδη, μάλιστα, όπως τόνιζαν νομικές πηγές, υλοποιεί τις βασικές αρχές του νόμου που τις ημέρες αυτές συζητείται στη Βουλή για τις αγωγές SLAPPs, νόμο που η χώρα μας θα αποκτήσει από τις πρώτες στην Ευρωπαϊκή Ενωση
Ας δούμε όμως τι αποφάσισε το Δικαστήριο, απορρίπτοντας την αγωγή Δημητριάδη, ο οποίος έχει υποβάλει συνολικά 22 αγωγές κατά της Alter Ego Media για διάφορες αναφορές που θεωρούσε συκοφαντικές για τις παράνομες παρακολουθήσεις.
Το Δικαστήριο, που δεν δέχθηκε την επιχειρηματολογία του, με δυο λόγια, προασπίστηκε το δικαίωμα των δημοσιογράφων να ασχολούνται και να γράφουν για θέματα γενικότερου και δημοσίου ενδιαφέροντος, ασκώντας ακόμη και σκληρή κριτική.
Προασπίστηκε δηλαδή το δικαίωμα του δημοσιογραφικού λόγου, προστατεύοντας την κριτική και διαχωρίζοντάς την από την ύβρι.
Το σκεπτικό
Με άλλα λόγια, όπως τόνιζαν νομικές πηγές, το Δικαστήριο προηγήθηκε του νέου νόμου και εναρμονίστηκε με τις αποφάσεις που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια από το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι οποίες αναγνωρίζουν δικαίωμα ακόμη και στη σκληρή κριτική για τα δημόσια πρόσωπα, τα οποία οφείλουν να την ανέχονται, ακριβώς διότι είναι δημόσια πρόσωπα.
Αλλά ας πάμε στην απόφαση για την αγωγή του Γρηγόρη Δημητριάδη, παραθέτοντας ορισμένα σημαντικά σημεία του σκεπτικού της, από τα οποία προκύπτει γιατί το Δικαστήριο δεν δέχθηκε τις θέσεις Δημητριάδη και τις απέρριψε επιδικάζοντάς του και τη δικαστική δαπάνη.
«Η υπόθεση των παράνομων επισυνδέσεων και της χρήσης του λογισμικού Predator είχε ήδη αναχθεί κατά τον χρόνο δημοσίευσης του επίδικου άρθρου (το 2023) σε αντικείμενο ευρύτατης δημόσιας αντιπαράθεσης και θεσμικής διερεύνησης, απασχολώντας όχι μόνο τον εγχώριο και διεθνή Τύπο αλλά και την επιτροπή θεσμών και διαφάνειας της Βουλής» αναφέρεται στην απόφαση και ως εκ τούτου κρίνεται ότι η υπόθεση των υποκλοπών και του Predator ήταν κάτι που προκαλούσε εύλογο δημόσιο ενδιαφέρον.
Στην απόφαση επίσης υπογραμμίζεται ότι «το όνομα του ενάγοντος (Γρ. Δημητριάδη) είχε επανειλημμένως αναφερθεί στον δημόσιο διάλογο, ενώ είχαν διατυπωθεί και δημοσίως πληροφορίες και εκτιμήσεις σχετικά με τον ενδεχόμενο ρόλο του στην υπόθεση. Είχε προηγηθεί ήδη από 08-08-2022 (λίγες μέρες μετά την παραίτηση του ενάγοντος από τη θέση του γενικού γραμματέα) δημόσια δήλωση του πρωθυπουργού για την ανάληψη της πολιτικής ευθύνης για το σχετικό σκάνδαλο. Επίσης είχε προηγηθεί από 08-09-2022 δημοσίευμα του BBC στο οποίο γίνονταν ονομαστικές αναφορές στον ενάγοντα, την παραίτησή του και τον ρόλο του στο σκάνδαλο».
(Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η απόφαση χαρακτηρίζει τις υποκλοπές «σκάνδαλο», κάτι που διαθέτει εξ αντικειμένου τη σημασία που προσδίδεται από τον χαρακτηρισμό αυτόν σε μια δικαστική απόφαση.)
Με αυτά τα δεδομένα, η απόφαση καταλήγει στο ουσιαστικό συμπέρασμα ότι «υπό τις συνθήκες αυτές σκοπός του επίδικου δημοσιεύματος (στο in.gr) δεν ήταν η προσωπική στοχοποίηση ή η απαξίωση του ενάγοντος, αλλά η ενημέρωση του αναγνωστικού κοινού για μια υπόθεση εξαιρετικού δημοσίου ενδιαφέροντος, ως προς την οποία το πρόσωπό του είχε καταστεί, ανεξαρτήτως της βασιμότητας των σχετικών υπονοιών και της τελικής ποινικής αξιολόγησής τους, στοιχείο της δημόσιας συζήτησης».
Ανοίγει η έρευνα;
Και ενώ η αγωγή Δημητριάδη είναι η τρίτη κατά σειρά που απορρίπτεται (έχει απορριφθεί και για τον δημοσιογράφο Θανάση Κουκάκη αλλά και την «Εφημερίδα των Συντακτών»), ο νέος Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου Ευάγγελος Μπακέλας μελετά τις τέσσερις αιτήσεις που έχουν ήδη υποβληθεί με αντικείμενο να ανοίξει εκ νέου η έρευνα για τις υποκλοπές μετά τη δεύτερη κατά σειρά αρχειοθέτησή της.
Μία από αυτές τις αιτήσεις, με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, κατατέθηκε από τον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, που ζήτησε «την πλήρη διαλεύκανση της παγίδευσής του», ενώ αιτήματα έχουν υποβληθεί και από τον δικηγόρο Ζαχαρία Κεσσέ που εκπροσωπεί θύματα των υποκλοπών αλλά και τον πρώην υπουργό (επί ΣΥΡΙΖΑ) Χρ. Σπίρτζη, που προσκόμισε και πρόσθετα στοιχεία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Εισαγγελέας του ανώτατου δικαστηρίου θα καταλήξει σε πλήρη αξιολόγηση των αιτημάτων που εκκρεμούν, πιθανότατα μέσα στον Αύγουστο, συντάσσοντας σχετική πράξη με την απόφασή του.
Πάντως, αν για τρίτη φορά οι υποκλοπές θα αρχειοθετηθούν ή αν θα ανοίξει εκ νέου έρευνα για ορισμένες πτυχές τους, θα φανεί σύντομα, σε μια υπόθεση που παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει τέσσερα χρόνια και έχουν γίνει δύο αρχειοθετήσεις, εν τούτοις παραμένει ακόμη ανοικτή.
Αλλωστε τον προσεχή Δεκέμβριο έχει προσδιοριστεί στο εφετείο η δίκη των τεσσάρων ιδιωτών που έχουν εισπράξει βαριές καταδίκες για τις υποκλοπές, ανάμεσά τους και ο ισραηλινός υπήκοος Ταλ Ντίλιαν, που δημόσια έχει παραδεχθεί ότι εμπορεύθηκε το λογισμικό Predator σε κρατική οντότητα, δηλαδή σε κρατική υπηρεσία, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο να προβεί σε αποκαλύψεις στη δίκη του δεύτερου βαθμού, καθώς στην πρώτη ούτε πήγε ούτε απολογήθηκε.
Μετά ταύτα οι εξελίξεις για τις υποκλοπές σε επίπεδο δικαστικό αναμένονται σύντομα σημαντικές σε όλα τα επίπεδα και πρωτίστως από την Εισαγγελία του Αρείου Πάγου
Η ελευθεροτυπία δεν απειλείται και δεν εκβιάζεται
Ο κοινός τόπος των δύο αποφάσεων είναι η διαφύλαξη του κράτους δικαίου. Και οι δύο υπερασπίζονται το ίδιο αξιακό οικοδόμημα: τον χώρο της ελεύθερης, ελεγκτικής δημοσιογραφίας απέναντι στους ισχυρούς.
Δύο σημαντικές αποφάσεις – μία ελληνική του Πρωτοδικείου Αθηνών, μία του μεγάλου Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου του Στρασβούργου – χαράσσουν αυτό το καλοκαίρι τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην εξουσία και τον πολίτη.
Και ονομάζουν τον φύλακά της: την ελεύθερη, υπεύθυνη δημοσιογραφία στηριζόμενη από την ανεξάρτητη Δικαιοσύνη. Και οι δύο αποφάσεις είναι σημαντικές και συμπληρωματικές ως προς το κράτος δικαίου και την ελευθεροτυπία. Σημαντικές γιατί αγγίζουν τον πυρήνα της δημοκρατίας: το δικαίωμα του πολίτη να γνωρίζει και το καθήκον του δικαστή να μην υποκύπτει.
Οι υποθέσεις
Στην υπόθεση «Marinakis κατά Ελλάδας» (προσφ. αρ. 25916/18 και 37429/18, απόφαση της 23ης Ιουνίου 2026), το Γ' Τμήμα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου διαπίστωσε παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας (άρθρο 6 § 2 ΕΣΔΑ).
Καταδίκασε την πρακτική των non-paper του γραφείου Τύπου του τότε πρωθυπουργού με ψευδείς, απαράδεκτους και κατάπτυστους χαρακτηρισμούς για πολίτη και τους άθλιους υπουργικούς χαρακτηρισμούς ενόσω εκκρεμούσε ποινική διαδικασία που κατέληξε τελικά σε πλήρη απαλλαγή (μετά από απαράδεκτη «ομηρεία» επτά ετών!).
Και – κρίσιμο για την αξιοπρέπεια της Δικαιοσύνης – θεώρησε ότι η επίκληση, από τον τότε υπουργό Δικαιοσύνης, των πειθαρχικών του εξουσιών επί ανωτάτων δικαστών μπορούσε να εκληφθεί ως πίεση προς τους κρίνοντες. Απέρριψε, μάλιστα, το επιχείρημα ότι η πρόσβαση του θιγομένου – ιδιοκτήτη Μέσων – σε δημόσιο βήμα αναιρούσε την προσβολή. Εδώ, η Δικαιοσύνη προστατεύει τον εργοδότη – και δι' αυτού την ανεξαρτησία των Μέσων του – από την εργαλειοποίηση της πληροφορίας από το ίδιο το κράτος.
Με την υπ' αριθ. 1798/2026 απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε αγωγή αποζημίωσης 250.000 ευρώ, την οποία είχε ασκήσει πρώην γενικός γραμματέας του Πρωθυπουργού εξ αφορμής δημοσιεύματος για την υπόθεση των υποκλοπών. Το δικαστήριο εφάρμοσε με φρόνηση την οδό της στάθμισης συγκρουόμενων δικαιωμάτων.
Και προέκρινε απέναντι στην προστασία της προσωπικότητας την ελευθερία του Τύπου (άρθρο 14 Συντάγματος, άρθρο 10 ΕΣΔΑ) επιλύοντας τη σύγκρουση δικαιωμάτων με το μέτρο της αναλογικότητας (άρθρο 25 § 1), που σήμερα ουσιώνει τη δικαιοσύνη.
Πιο συγκεκριμένα έκρινε ότι το δημοσίευμα υπηρετούσε την ενημέρωση για ζήτημα εξαιρετικού θεσμικού ενδιαφέροντος, που ήδη απασχολούσε τη Βουλή και τα ευρωπαϊκά όργανα• ότι ο ενάγων, κάτοχος de facto θέσης μεγάλης ισχύος – αυτοχαρακτηρισμένος δημοσίως ως το alter ego του Πρωθυπουργού – είχε ήδη καταστεί πρόσωπο της δημόσιας συζήτησης• και ότι η ένσταση του δικαιολογημένου ενδιαφέροντος (άρθρο 367 § 1 ΠΚ) ήταν βάσιμη.
Εδώ ακριβώς κρύβεται το βαθύτερο νόημα. Η στάθμιση είναι ο πυρήνας του δικαίου, η πραγμάτωση του δικαίου εκεί όπου τα θεμελιώδη δικαιώματα συγκρούονται. Αυτή η στάθμιση με την υποστήριξη των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών δεν είναι τεχνική, είναι η ουσία της δικαιοσύνης. Δικαιοσύνη είναι το ακριβοδίκαιο μέτρο. Αυτή είναι η μεθοδολογία του Δικαστηρίου του Στρασβούργου με τη στάθμιση της συμβολής στον δημόσιο διάλογο, της ιδιότητας του θιγομένου προσώπου και του τρόπου της δημοσιογραφικής άσκησης.
Το διακύβευμα
Ο κοινός τόπος των δύο αποφάσεων είναι η διαφύλαξη του κράτους δικαίου. Και οι δύο υπερασπίζονται το ίδιο αξιακό οικοδόμημα: τον χώρο της ελεύθερης, ελεγκτικής δημοσιογραφίας απέναντι στους ισχυρούς όχι ως επάγγελμα αλλά ως δημόσιο λειτούργημα. Στη μία περίπτωση, η εξουσία επιχείρησε να φιμώσει τον δημοσιογράφο• στην άλλη, φορείς της κρατικής εξουσίας έγιναν οι ίδιοι δολοφόνοι του χαρακτήρα ενός πολίτη ιδιοκτήτη ΜΜΕ (προκειμένου διά αυτού να «ελέγξουν» τα Μέσα του). Και το μάθημα του Δικαστηρίου του Στρασβούργου είναι σαφές, ότι η κακόβουλη πληροφορία είναι επικινδυνότερη όταν ρέει από την εξουσία.
Η ενασχόληση με τα δημόσια πράγματα και η άσκηση εξουσίας έχει τίμημα. Αυτονόητο. Οποιος ασκεί δημόσια εξουσία αποδέχεται ότι η διαφάνεια επιτείνεται έναντι της ιδιωτικότητάς του. Η άσκηση εξουσίας που αφορά δημόσια πράγματα πρέπει να είναι ορατή και διαφανής για να είναι δημοκρατικά ελεγκτέα. Γιατί η αποκάλυψη είναι το μέσον της λογοδοσίας. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της πολιτειακής διάστασης του λειτουργήματος της δημοσιογραφίας: οφείλει να είναι ανεξάρτητη, δίκαιη, αποκαλυπτική, να ξεσκεπάζει, να φωτίζει. Μιλάω ασφαλώς για τη γνήσια, την ελεγκτική και έγκυρη. Και στη διάσταση αυτή η δημοσιογραφία δεν είναι επάγγελμα, είναι λειτούργημα. Ο δημοσιογράφος έχει ευθύνη βαριά ως συλλειτουργός της δημοκρατίας. Ετσι θα έπρεπε.
Εχει και άλλη ευθύνη η θεσμική δημοσιογραφία. Να ξεχωρίζει στα μάτια του πολίτη από την παραπληροφοριακή είδηση που ο καθένας στο πλουραλιστικό περιβάλλον της είδησης διαθέτει μέσω του Διαδικτύου. Να διακρίνεται η είδηση από την ύβρι επί σκοπώ, την παραγγελθείσα δολοφονία χαρακτήρων, την οποία επιτρέπει η ανωνυμία, να διακρίνεται από τα fake news, αυτή τη λαίλαπα της είδησης.
Και τη διαχωριστική γραμμή τη χάραξε το ίδιο το Στρασβούργο: ο ανερμάτιστος χαρακτηρισμός που παρακινεί το κοινό να πιστέψει στην ενοχή, προτού κρίνει ο δικαστής, δεν είναι ελευθερία – είναι κατάλυσή της. Εδώ αναδεικνύεται και η αξία των θεσμικών μέσων. Εχουν μηχανισμούς ελέγχου, ποιότητα και αρχές – και, όπως έχει εύστοχα επισημανθεί από την ηγεσία του διεθνούς δημοσιογραφικού χώρου, έχουν και μέλλον: τον ρόλο της ψύχραιμης, επαληθευμένης δημοσιογραφίας. Η δίκαιη (fair) είδηση, που προϋποθέτει το καθήκον της αλήθειας, θωρακίζει τον πολίτη και τη δημοκρατία απέναντι στον οχετό της ύβρεως, της κουκούλας, του μίσους και του εκβιασμού.
Το μόνο κέλευσμα που ο δικαστής οφείλει να ακούει είναι εκείνο που, κατά την παράδοση, ο Ελευθέριος Βενιζέλος απηύθυνε στον Κωνσταντίνο Ρακτιβάν, φίλο του και πρώτο πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας: να αναζητεί το δίκαιο στην ψυχή του λαού και στον νόμο, αντιστεκόμενος στις πιέσεις των ισχυρών και διαφυλάσσοντας το κύρος του δικαστικού σώματος. Στο ίδιο πνεύμα εντάσσεται και η ορθή νομοθετική πρωτοβουλία κατά των καταχρηστικών αγωγών φίμωσης (SLAPP), που δεν επιδιώκουν δικαίωση αλλά την οικονομική εξουθένωση και τη σιωπή.
Το μάθημα και το καθήκον
Η σημαντικότερη πολιτειακή επιταγή της σημερινής παρακμάζουσας δημοκρατίας είναι «τους φύλακες να φυλάττει»• και αυτό το χρέος είναι συλλογικό και συνταγματικό – μας το αναθέτει ως καθήκον το ίδιο το Σύνταγμα, σε όλους μας.
Η δύσκολη ώρα της αντίστασης είναι πάντα παρούσα. Αντίσταση των δικαστών, των πολιτών, των πολιτικών απέναντι στην αυθαιρεσία, τον αυταρχισμό και το σκότος• με θάρρος, που ποτέ δεν είναι εύκολο. Και δεν αρκεί η Δικαιοσύνη και δικαστές αξιοπρεπείς που τιμούν το λειτούργημά τους, ούτε καν οι καλοί δημοσιογράφοι, σύγχρονοι Εμίλ Ζολά• χρειάζονται και υπεύθυνοι, ενεργοί πολίτες.
Αυτές οι δύο αποφάσεις είναι η νίκη των φυλάκων επί της αυθαιρεσίας της εξουσίας. Είναι νίκη της ελευθεροτυπίας, της δημοσιογραφίας, της ίδιας της Δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και του ελέγχου. Νίκη απέναντι σε ισχυρούς και τις επιρροές. Νίκη αξιοπρέπειας και ελπίδας για ένα καλύτερο κράτος δικαίου όλων μας. Νίκη της ισοπολιτείας.
Το μήνυμα ηχηρό: η ελευθεροτυπία σε ένα κράτος δικαίου όλων μας δεν απειλείται και δεν εκβιάζεται.
Ο Χάρης Π. Παμπούκης είναι ομότιμος καθηγητής Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου, Νομική Σχολή ΕΚΠΑ και πρώην υπουργός..